I INLEIDING
Algemeen Toelichting
Ludwig van Beethoven was een groot componist en een lastig mens. Aan het eerste feit is dit deel van deze site gewijd. Zijn leven en zijn werk worden bestudeerd tegen het licht van de politiek en cultureel bijzonder roerige periode waarin hij leefde. Het is een poging de gecompliceerde omwentelingen die toen plaatsgrepen, zo goed mogelijk te beschrijven en te relateren aan zijn leven en werk, waarbij ik allerminst wil beweren dat mijn mening de juiste zou zijn. Zoveel arrogantie past niet bij zo'n ingewikkelde materie. Ook in persoonlijk opzicht had Beethoven bepaald geen saai leven, waarvan zijn doofheid wel het meest opvallende, bij iedereen bekende feit is. Maar ook verder was zijn leven doorspekt met dramatische, complexe en zelfs geheimzinnige situaties. Ik heb daaraan een apart boek gewijd, getiteld 'Beethovens raadsels', te vinden via Home. Degene die op zoek is naar, bijvoorbeeld, alle details over het raadsel van Beethovens beroemde onsterfelijke geliefde, raadplege dan ook dat deel van deze site. In de kolom hiernaast staat wat extra informatie over de inhoud van het boek dat men voor zich heeft (want dat is het eigenlijk), hieronder volgt een handleiding bij het lezen van de diverse delen ervan. Men houde overigens steeds in gedachten dat dit GEEN wetenschappelijk werk is, maar een leesboek voor geďnteresseerden.  Hoofdstuk II is een catalogus van Beethovens werken, opgesplitst in drie delen, gerangschikt op respectievelijk werknummer, ontstaansjaar en categorie. Hoewel niet iedere noot die hij schreef, erin staat vermeld, is de catalogus voor de meeste mensen compleet genoeg, hoop ik. In de hoofdstukken III tot en met VIII treft men de feitelijke besprekingen van zowel de muziek als de biografie aan. Hoofdstuk IX is een zeer beknopt chronologisch overzicht van zowel de geschiedenis van Europa als die van Beethoven, uitsluitend beperkt tot de feiten en bedoeld als geheugensteuntje. Hoofdstuk X is een bibliografie. Hoofdstuk XI is een personenregister. Degene die op zoek is naar specifieke informatie, vindt dit (misschien) bij de index.
De historie (hoofdstukken III, IV, V, VI, VII, VIII, de eerste delen) Toelichting
Bijna zesentwintig jaar liggen er tussen de bestorming van de Bastille op 14 juli 1789 en de slag bij Waterloo op 18 juni 1815. Zelden heeft Europa zo'n spannende tijd meegemaakt en Beethovens meest creatieve periode valt ermee samen. Uiteraard is hij, een in de politiek zeer geďnteresseerde man, sterk door de grote veranderingen in Europa in die jaren beďnvloed. Overal vinden we de sporen ervan in zijn oeuvre terug, niet alleen bij het intrigerende, maar teruggenomen opschrift boven de partituur van zijn derde symfonie. Bij nadere bestudering valt het op dat zijn leven in perioden is te verdelen, die vrijwel samenvallen met deze kenteringspunten in de politieke geschiedenis van Europa. In 1792 zetten de Franse revolutionairen hun koning af en korte tijd later veroordeelden ze hem tot de guillotine. In datzelfde jaar verliet de net volwassen geworden republikein Beethoven zijn geboortestad Bonn en verhuisde naar Wenen, waarmee zijn feitelijke carričre begon. Toen er tussen 1813 en 1815 een einde kwam aan de heerschappij van Napoleon Bonaparte, bevond Beethoven zich in een cruciale fase van zijn leven. De periode rond 1815 wordt door veel musicologen gezien als een kenteringspunt in de geschiedenis van de Westerse muziek en dat heeft zeer veel te maken met zowel de componist als de mens Beethoven. Iets nauwkeuriger dan hierboven valt zijn leven als volgt in te delen:
1770-1791 - de tijd van de 'verlichte despoten'
1792-1804 - de tijd van de revolutie
1805-1815 - de tijd van de napoleontische oorlogen
1816-1827 - de tijd van de restauratie.
Mijn visie op Beethovens belangrijkste tijdgenoten heb ik allerminst verzwegen en ik heb duidelijke keuzes gemaakt wat betreft het al of niet bespreken van belangrijke personen, waarbij ik mij heb laten leiden door mijn persoonlijke voorkeur dan wel afkeer. Hopelijk is mij dat vergund. Men bedenke nogmaals dat ik geen wetenschappelijke pretenties heb met deze site en het is ook geen compleet geschiedenisboek. Ik heb slechts getracht een korte schets te geven van de wereld waarin Beethoven leefde en werkte.		 Ter wille van de leesbaarheid voor leken van ook dit deel van mijn site heb ik ervoor gekozen niet bij ieder citaat een aparte verwijzing naar de bron te vermelden, maar als er over de historische betrouwbaarheid twijfel of onenigheid bestaat onder de deskundigen, heb ik dat vermeld. Voor de vele boeken die er over dit historisch gezien uiterst belangrijke tijdsgewricht zijn geschreven, raadplege men de bibliografie in hoofdstuk X.
De biografie (hoofdstukken III, IV, V, VI, VII, VIII, de tweede delen) Toelichting
In de zes hoofdstukken over Beethovens leven treft men een eenvoudige, maar toch behoorlijk complete, vrijwel strikt chronologische biografie aan, waarbij niet alleen veel aandacht wordt besteed aan zijn carričre en zijn muziek, maar ook aan zijn persoonlijk leven en dat van zijn goede vrienden, beschermheren en familieleden. De biografie begint met een opsomming van wat we weten over het leven van de families Beethoven en Keverich in respectievelijk Vlaanderen en Duitsland, en eindigt bij de belevenissen van de familie na Beethovens dood. Tevens wordt enige aandacht besteed aan de boeken van de eerste generaties biografen. De iconografie vraagt om een kleine toelichting, want Beethovens karakteristieke kop is altijd een inspiratiebron geweest voor schilders, tekenaars en beeldhouwers. Helaas ging hun fantasie meestal met deze enthousiastelingen op de loop. Voor wat informatie hierover raadplege men hoofdstuk VI.2, alwaar men het portret door Hippius zal aantreffen en daaronder in de linkerkolom een toelichting op de vele op deze site aanwezige portretten. Ongeduldigen verwijs ik naar de portrettengalerij. Hier ziet men een aantal min of meer chronologisch gerangschikte portretten, karikaturen en andere afbeeldingen van Beethoven. De belangrijkste bronnen zijn:
- de brieven, het dagboek, het Heiligenstädter Testament dat Beethoven schreef toen het hem duidelijk werd dat hij doof zou worden, zijn liefdesbrief aan een onbekende vrouw ( de Unsterbliche Geliebte), de Konversationshefte die hij, doof geworden, in zijn laatste decennium gebruikte bij de conversatie,
- de boeken met memoires van zijn vrienden, (Ries, Wegeler en G. Breuning) en de brieven, dagboeken en memoires van zijn vrouwelijke kennissen (de zusters Brunswick en Fanny Giannatasio del Rio),
- de dubieuze, maar onvermijdelijke biografie van zijn factotum Schindler,
- de hecht-doortimmerde biografie van Thayer, om wie ook geen hedendaagse biograaf heen komt,
- de recente biografie van Lockwood, conventioneel, maar up-to-date en betrouwbaar. Men vindt ze allemaal in hoofdstuk X.
De muziek (hoofdstukken III, IV, V, VI, VII, VIII, de derde delen) Toelichting
Bij een analyse van Beethovens oeuvre rijzen al snel vragen als: waarom droeg hij in dat jaar dat werk aan dat personage op en wat was hem zoal overkomen in die periode? Ik heb getracht dit verband tussen leven en werk te onderzoeken en daarvan treft men de resultaten aan in bovengenoemde zes hoofdstukken. Een waarschuwing is op z'n plaats: ik heb mijn persoonlijke smaak wat betreft muziek in het algemeen en die van Beethoven in het bijzonder niet onder stoelen of banken gestoken en soms wijkt mijn mening zeer af van de gangbare. Nog een waarschuwing is op z'n plaats: deze site is geschreven door een muzikale leek, die niet in staat is een muziektechnische analyse van een compositie te geven. Bij het beschrijven van Beethovens oeuvre had ik 'slechts' de beschikking over mijn oren, mijn empathie en mijn feitenkennis.

Joyce Maier (copyright 2010)

 

 De beroemde catalogus van Kinsky en Halm is ook nu nog een noodzakelijk naslagwerk voor deskundigen, maar voor leken is het goed bruikbare, ook in het Nederlands vertaalde compendium van Barry Cooper meestal wel voldoende. Degene die geen moeite heeft met het lezen van Duits, heeft veel aan het indrukwekkende, betrekkelijk recentelijk verschenen overzicht van Kropfinger. Toegankelijker, maar mijns inziens minder goed is Werner-Jensen. Bruikbaar is het al wat oudere boek van de Massins, oorspronkelijk Frans, maar vertaald in het Duits. Bekker (Duits), ook al wat ouder, is lange tijd zeer populair geweest, maar ik krijg de indruk dat hij tegenwoordig op z'n retour is. Nog steeds boeiend en leerzaam is Marx (Duits), die zijn voornamelijk aan de muziek gewijde boek in de negentiende eeuw schreef. In de bibliografie, hoofdstuk X, staan alle gegevens.

Reacties en commentaar naar Joyce Maier