|
|
| Literatuur over Beethovens muziek |
| Zeer geschikt voor de volstrekte leek is het compendium van Cooper, dat zowel over Beethovens leven als zijn muziek zeer veel, meestal wel betrouwbare informatie geeft. Ook goed bruikbaar als algemene bron van informatie is het boek van Werner-Jensen en ook Lockwood is goed bruikbaar. De leek die niet bang is voor muziektechnische uitweidingen, leze ook Coopers Beethoven and the Creative Process en het fascinerende boek van Rosen. Ook boeiend zijn Dahlhaus en Rushton, waarvan de laatste goed bruikbaar is voor leken, de eerste beduidend minder. Bekker en Marx worden zo langzamerhand toch wel wat ouderwets, maar ze zijn nog steeds goed leesbaar. Beroemd zijn Tovey, Sullivan en Grove, maar ik vind ook deze auteurs toch wat tegenvallen naar moderne maatstaven. Indrukwekkend is het boek van Kropfinger, misschien wel het meest complete boek over Beethoven ooit geschreven, zowel wat betreft de muziek en de biografie als de geschiedenis van het tijdperk. Helaas is het geschreven in moeilijk Duits, is het mijns inziens nogal onlogisch in elkaar gezet en bevat toch het enkele omissies en vergissingen. Het boek van de Nederlander Lelie is leerzaam voor iedere leek die geïnteresseerd is de geschiedenis van Beethovens 'eigen' instrument: de piano. Maar het boek van Newman is een must voor degene die alles wil weten van Beethovens persoonlijke visie op de piano en dat eigenlijk ook wel voor Skowroneck. Voor iedereen die wil weten hoe Beethovens tijdgenoten over zijn muziek dachten, zijn de memoires van Czerny en de boeken van Wallace en Huber verplichte kost. Degene die er nog meer van wil weten, leze vooral het boek van Kunze, een uiterst compleet overzicht van de recensies die tijdens Beethovens leven over zijn muziek werden gepubliceerd. Degene die voor leken geschikte specifieke studies zoekt, verwijs ik naar de website Beethoven, The Magnificent Master, beschikbaar in Engels en Duits, alwaar men voor de belangrijkste muzikale genres aparte hoofdstukken kan aantreffen, die de ontstaansgeschiedenis van de diverse composities uitgebreid bespreken, voorzien van een overzicht van de geraadpleegde literatuur, weliswaar meestal in het Duits of Engels, maar van een deel hiervan bestaat een Nederlandse vertaling. Wil men zich beperken tot oorspronkelijk Nederlandse auteurs over specifieke genres, dan is de keuze helaas niet groot en beperkt tot oudere auteurs als Hutschenruyter en Paap. Degene die de vinger aan de logistieke pols wil houden, kan niet heen om de herziene Hess-lijst, bij elkaar geschoffeld door Green. Ook voor leken zijn bepaalde specifieke muzikale problemen, zoals Beethovens omstreden metronomiseringen en de 'betekenis' van sommige van zijn composities, uitdagend en veel belangrijke publicaties daarover staan hieronder vermeld in de bibliografie. Men kan zich het beste hierop oriënteren door die delen van deze site te lezen die het probleem in kwestie bespreken. Aldaar zal men de nodige verwijzingen naar leerzame auteurs aantreffen. Degene die wel eens een tegendraadse mening van een beroemd persoon wil lezen, raadplege Adorno, die zowel door een grote voorkeur voor als een even grote afkeer van Beethovens muziek lijkt te zijn bezocht. Boeiend voor iedereen die meer wil weten over de invloed van Haydn en Mozart op Beethoven leze het boek van Heartz. Aanbevolen is ook het boek van Hildebrandt over de negende symfonie, niet alleen vanwege de informatie over de muziek, maar ook over culturele en sociale achtergronden van de visie erop. Men realisere zich dat dit overzichtje voor de leek uiteraard maar een heel klein deel is van alles wat er over Beethovens muziek is geschreven. In feite kun je wel een bibliotheek mee vullen. Een groot deel daarvan is alleen maar geschikt voor deskundigen, zoals musicologen en muziekstudenten. |
| Literatuur over Beethovens leven |
| Redelijk goede, beknopte, algemene, maar al wat oudere biografieën zijn die van Hess, Marek en Massin, maar de vele pagina's van grand old man Thayer, herzien door Forbes zijn en blijven onontkoombaar. Een nieuwe ster aan het biografische firmament is het recente Nederlandstalige boek van Caeyers. Behoorlijk betrouwbaar boek, zeer geschikt voor beginners. Controversieel en hier en daar zelfs gewoon onzin, maar wel goed geschreven zijn de boeken van Solomon. Een teleurstelling echter bleek de oppervlakkige biografie van Cooper, maar als het gaat om de simpele feiten is hij wel betrouwbaar. Heel diep, hier en daar een beetje te diep, daarentegen graaft Kinderman. Mooie plaatjes treft men aan in de biografieën van Robbins Landon, Fischer en Schmidt-Görg. Een heel goed overzicht in de stijl van een encyclopedie geeft het boek van Clive, maar hier en daar speculeert hij wat al te enthousiast. Een redelijk recente biografie is die van Lockwood, die ook ruime aandacht besteed aan de muziek. Het is een goed bruikbaar en compleet, maar nogal conventioneel boek. Zeer belangrijk uiteraard zijn de persoonlijke herinneringen van Breuning, Czerny en Ries/Wegeler en boeiend is het kritische artikel van Knittel gewijd aan de vele personen die Beethoven bezochten en over hem schreven. Ze toont overtuigend aan dat op de betrouwbaarheid van de meeste van deze getuigenissen wel het een en ander valt af te dingen. Andere pogingen tot ontmythologisering van Beethoven werden ondernomen door onder anderen Schrade en Schmitz in de eerste helft van de twintigste eeuw, maar een voor leken zeer onderhoudende poging van later datum is die van Comini. Een belangrijke aanwinst in de literatuur over Beethovens leven is het boek dat het Beethoven-Haus in Bonn in juni 2005 liet verschijnen naar aanleiding van een boeiende tentoonstelling (Beethoven und das Geld), geschreven door Kämpken, over 's mans financiële reilen en zeilen. Degene die zich wil verdiepen in de specifieke problemen in Beethovens leven (bijvoorbeeld de identiteit van zijn geheimzinnige onsterfelijke geliefde, de oorzaken van zijn doofheid en zijn levercirrose, de relatie met zijn neef Karl en diens moeder Johanna), raadplege de bibliografie van "Beethovens raadsels", één van de andere delen van mijn website. |
| Literatuur over Beethovens tijd |
| Degene die zich wat verder wil verdiepen in de tijd waarin Beethoven leefde, moet de goed leesbare boeken van Beliën, Czeike, Gay, Woldring en Musulin, benevens Robbins Landons Mozart and Vienna niet overslaan. Het laatste boek is weliswaar niet altijd betrouwbaar als het gaat om de details, maar het geeft toch wel een goed beeld van het Wenen van het laatste kwart van de achttiende eeuw. De cultuur- en sociohistorische kant van Beethovens invloed (bijvoorbeeld de manier waarop hij in de loop der jaren meer en meer tot held bij uitstek van de muziek werd gebombardeerd), wordt op boeiende, maar soms controversiële wijze belicht door Bauer, Comini, Corbinieau, Dennis en DeNora. Een aardig algemeen boek over de ondergang van de Oostenrijkse Habsburgers is dat van Sked. |
|
Bibliografie Toelichting |
| Beethovens correspondentie, aantekeningen en conversatieboekjes |
| Albrecht, Theodore. Letters to Beethoven and
other correspondence. Drie delen. (Nebraska, 1996) Beethoven. The man and the artist, as revealed in his own words. Compiled by F.Kerst. Translated and edited by H.E.Krehbiel. (New York, 1964) Beethovens Briefe und Aufzeichnungen. Auswahl und Erläuterungen von A.Leitzmann und O.Goldhammer (Leipzig, 1952) Beethoven's letters. A critical edition with explanatory notes by A.C.Kalischer. Translated by J.S.Shedlock. First published in 1909. (New York, 1969) Beethovens Tagebuch. Herausgegeben von M.Solomon und S.Brandenburg. (Mainz, 1990) Besuch bei Beethoven. Aus zeitgenössischen Berichten und den Konversationsheften. Zusammengestellt von M.Hürlimann. (Zürich, 1948) Bloemlezing uit de brieven van Ludwig van Beethoven. Nederlandse vertaling en samenstelling door W.Hutschenruyter. (Den Haag, 1939) Brodszky, Franz. Wenn Beethoven ein Tagebuch geführt hätte. (Budapest, 1963) Der heitere Beethoven. Eine Briefauswahl von M.Kupelwieser de Brioni. (München, 1969) Letters of Beethoven. Translated and edited by Emily Anderson. Drie delen. (London, 1961) Ludwig van Beethoven. Berichte der Zeitgenossen, Briefe und persönliche Aufzeichnungen. Gesammelt und erläutert von A.Leitzmann. (Leipzig, 1921) Ludwig van Beethoven. Briefe. Herausgegeben von H.Schaefer. (Berlin, 1984) Ludwig van Beethoven. Heiligenstädter Testament. Faksimile. Herausgegeben von H.M.von Asow. (München, 1957) Ludwig van Beethoven. In Briefen und Lebensdokumenten. Ausgewählt und erläutert von A.Würz und R.Schimkat. (Stuttgart, 1961) Ludwig van Beethovens Briefe. Herausgegeben von A.Leitzmann. (Leipzig, 1912) Ludwig van Beethovens Briefwechsel Gesamtausgabe. Hergestellt von S.Brandenburg. Acht delen. (München, vanaf 1996) Ludwig van Beethovens Konversationshefte. Hergestellt von K.H. Köhler, G.Herre, D.Weise, G.Brosche u.a., im Auftrag der Deutsche Staatsbibliothek, Berlin. Twaalf delen. (Leipzig, vanaf 1968) Ludwig van Beethovens sämtliche Briefe. Herausgegeben von E.Kastner, neuausgegeben von J.Kapp. (Berlin, 1923) |
| Overige bronnen |
| Adorno, Theodor W. Spätstil Beethovens. In: Beethoven
'70. (Frankfurt a/M, 1970). Adorno, Theodor W. Beethoven. Philosophie der Musik. Fragmente und Texte. Nachgelassene Schrifte. (Frankfurt, 1993). Albrecht, Theodore. Beethoven and Shakespeare's 'Tempest': New light on an old allusion. In: Beethoven Forum. (1992). Albrecht,Theodore. Beethoven's So-Called Leibquartett, op.130: A Case of Mistaken Identity. In: The Journal of Musicology. (1998) Algemene muziekencyclopedie. (Haarlem, vanaf 1979). Antonicek, Theophil. Beethoven und die Gluck-Tradition. In: Beethoven-Studien. Erbe der Vergangenheit. (Wien, 1970). Ariès, Philip. L'histoire de la vie privée. Nederlandse vertaling door A.Aarsbergen. (Amsterdam, 1987). Austen, Jane. Pride and Prejudice. Heruitgave. (Penguin Books, 1972). Badura-Skoda, Eva. Beethovens Konzertflügel. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 1999). Badura-Skoda, Eva. Conrad Grafs Beethoven-Flügel aus Baden bei
Wien. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 2005) Basile, Marianna. Beethoven. Nederlandse vertaling door W.Oorthuizen. (Luxemburg, 1981). Baranyai, G.L. de et al. Ludwig van Beethoven. (München, 1970). Barbaud, Pierre. Haydn. Deutsche Übertragung von C.Waege und H.Weiher-Waege. (Hamburg, 1986). Barbero, Alessandro. La battaglia, Storia di Waterloo. Nederlandse vertaling door A.Haakman. (Amsterdam, 2004). Bartels, Bernhard. Beethoven und Bonn. (Stuttgart, 1954). Bauer, Johannes. Rhetorik der Überschreitung. Annotationen zu Beethovens Neunten Symphonie. (Pfaffenweiler, Duitsland, 1992) Bauer, Elisabeth. Beethoven-unser musikalischer Jean-Paul. In: Musik-Konzepte. Beethoven. Analecta Varia. (1987). Bauer, Elisabeth. Wie Beethoven auf dem Sockel kam. (Stuttgart/Weimar, 1992). Bauer, Wilhelm und O.Deutsch. Mozarts Briefe. (Frankfurt a/M, 1960). Beck, Dagmar und G.Herre. Einige Zweifel an der Überlieferung der Konversationshefte. In: Bericht über den Internationalen Beethoven-Kongress Berlin 1977. (Leipzig, 1978). Beck, Dagmar und G.Herre. Anton Schindlers fingierte Eintragungen in den Konversationsheften. In: Zu Beethoven. Aufsätze und Dokumente. (Berlin, 1980). Beck, Hermann. Studien über das Tempoproblem bei Beethoven. In: Beethoven-Jahrbuch 1955/56. (Bonn, 1956). Becker, Alfred. Christian Gottlob Neefe und die Bonner Illuminaten. (Bonn, 1969). Beethoven im Mittelpunkt. Festschrift Internationales Beethovenfest Bonn 1970. (Bonn, 1970). Bekker, Paul. Beethoven. Tweede druk. (Stuttgart/Berlin/Leipzig, 1912). Beliën, H.M. et al. Europa in de wereld, een geschiedenis vanaf 1815. (Amsterdam, 1984). Beliën, H.M. et al. Een geschiedenis van Europa 1500-1815. (Amsterdam, 1986). Bellofatto, Luigi. Alexander Wheelock Thayer. In: Bonner Beethoven-Studien. (2006). Bellofatto, Luigi. Einige neue Erkenntnisse aus dem Nachlass von Alexander Wheelock Thayer. In: Bonner Beethoven-Studien. (2007). Benevolo, Leonardo. Le città europea. In: Europese contouren. Nederlandse vertaling door M.Geuzebroek. (Amsterdam, 1993) Bergel, Ernest W. What did Fidelio Mean to Beethoven? Leonore as a Mirror to Beethoven's Feelings in a Difficult Hour. In: The Beethoven Journal. (San José, 2008) Bergh, Geertje van den. Alles is mode. Belle van Zuylen en de Franse Revolutie. (Amsterdam, 1989). Bernet Kempers, K.Ph. Muziekgeschiedenis. Tweede druk. (Rotterdam, 1939). Bettermann, Silke. Erinnerungen an Beethoven. Skizzen. Zeichnungen. Karikaturen. (Bonn, 1987). Biba, Otto. Beethoven und die 'Liebhaber'
Concerte in Wien im Winter 1807/8. In: Österreichische
Gesellschaft füur Musik. Beethoven Kolloquium 1977. (Kassel, 1978). Biba, Otto. Zur Uraufführung von Beethovens 9.Symphonie. In: J.Fischer. Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Biba, Otto. Zu Beethovens Streichquartett opus 95. In: J.Fischer. Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Blume, Friedrich. Classic and Romantic Music. A Comprehensive Survey. (London, 1970). Bockholdt, Rudolf. Über das Klassische der Wiener Klassischen Musik. In: Studien zur Musik der Wiener Klassik. Herausgegeben von C.Speck. (Bonn, 2000). Bom, O., B. Hartmann and J.Heje. Engelse literatuur van 1550 tot heden. (Amsterdam, 1985). Bory, Robert. Ludwig van Beethoven. Sein Leben und Werk in Bildern. (Zürich, 1960). Bouman, P.J. Van tijd naar tijd. (Assen, 1972). Bouman, P.J. Van Renaissance tot Wereldoorlog. Heruitgave. (Groningen, 1974). Bradford, Philip T. Beethoven und Hegel. In: Musica. (1953). Brandenburg, Sieghard und M.Gutiérrez-Denhoff. Beethoven und Böhmen. (Bonn, 1988). Brandenburg, Sieghard. Beethovens politische Erfahrungen in Bonn. In: Beethoven zwischen Revolution und Restauration. Herausgegeben von S.Brandenburg und H.Lühning. (Bonn, 1989). Brandenburg, Sieghard und M. Staehelin. Der Briefwechsel Ludwig van Beethovens mit dem Verlag Schott. (München, 1985) Braudel, Fernand. Civilisation matérielle, économie et capitalisme. Les structures du quotidien. Nederlandse vertaling door C.den Boer, R.Fagel en G.Rombach. (Amsterdam, 1987). Braun, Peter. Komponisten und ihre Häuser. Der unbehauste Komponist Ludwig van Beethoven. (München, 2007). Brauneis, Walther. "...composta per festeggiare il sovvenire di un grand Uomo". Beethovens "Eroica" als Hommage des Fürsten Joseph Maximilian von Lobkowitz für Prinz Louis Ferdinand von Preussen. In: Jahrbuch des Vereins für Geschichte der Stadt Wien. (1997). Brauneis, Walther. Beethoven und Rossini in der Josephstadt. Neue Argumente für eine Begegnung der beiden Komponisten im Frühjahr 1822. In: Jahrbuch des Vereins für Geschichte der Stadt Wien. (1998). Brauneis, Walther. Wo schrieb Beethoven die 'Szene am Bach' für seine 'Pastorale'? In: Mitteilungsblatt der Wiener Beethoven-Gesellschaft. (2003). Bremer, Frederica. Inleiding tot de kunstgeschiedenis. (Amsterdam/Brussel, 1969). Breuning, Gerhard. Aus dem
Schwarzspanierhause. Erinnerungen an Ludwig van Beethoven
aus meiner Jugendzeit. Oorspronkelijke uitgave 1874. English translation by H.Mins and M.Solomon.
(Cambridge/New York/Melbourne, 1992). Brinton, Crane. Europa im Zeitalter der französischen Revolution. Eerste druk 1939. (Wien, 1948). Broyles, Michael. Whose Beethoven? In: Beethoven Forum. (2002). Brown, Clive. The orchestra in Beethoven's Vienna. In: Early Music. (1988). Buch, Esteban. Beethovens Neunte. Deutsche Übersetzung von S.Hass. (Berlin/München, 2000). Bunge, Sas. Noten lezen. (Utrecht, 1964). Burke Edmund. Reflections on the Revolution in France. Heruitgave. (New York, 1973). Burke, Peter. Popular Culture in Early Modern Europe. Nederlandse vertaling door J.Engelsman. (Amsterdam, 1990). Burnham, Scott. Beethoven Hero. (New York, 1995). Burnham, Scott and M.P.Steinberg, editors. Beethoven and his world. (Princeton/Oxford, 2000). Caeyers, Jan. Beethoven. Een biografie. (Amsterdam, 2010) Cairns, David. Fidelio. In: Responses. Musical essays and reviews. (London, omstreeks 1980). Canisius, Claus. Beethoven. Sehnsucht und Unruhe in der Musik. Aspekte zu Leben und Werk. (München, 1992). Carter, Tim. Metrical Equivalence in Beethoven: Some Problems in Performance and Analysis. In: Beethoven Forum. (2004) Chandler, David. Dictionary of the Napoleonic wars. Tweede druk. (New York, 1993). Chartier, Roger et al. Histoire de la vie privée. Thome 3. De la Renaissance aux Lumières. Nederlandse vertaling R.de Roo-Raymakers. (Amsterdam, 1989). Churgin, Bathia. Exploring the Eroica: Aspects of the New Critical Edition. In: Haydn, Mozart and Beethoven. Studies in the Music of the Classical Period. Edited by S.Brandenburg. (Oxford/New York, 1998). Choderlos de Laclos, Pierre. Les liaisons dangereuses. New English translation. (Penguin Books, 1989). Clive, Peter. Beethoven and his world. A Biographical Dictionary. (Oxford, 2001). Closson, Ernest. L'élement flamand dans Beethoven. (Bruxelles, 1927). Comini, Alessandra. The changing image of Beethoven. A study in Mythmaking. (New York, 1986). Conrads, Marian. Handboek Kostuumaccessoires. (Baarn, 1990). Contini, M. La moda nei secoli. Nederlandse vertaling door L.Vorstman en H.Jansen-Ebing. (Den Haag, 1965). Cook, Nicholas. Beethoven: Symphony no.9. (Cambridge/New York/ Melbourne, 1993). Cooper, Barry et al. The Beethoven Compendium. Deutsche Übersetzung von C.Berktold, M.Fest und I.Lampe. (München, 1992). Nederlandse vertaling door M.M.C.Mengelberg. (Baarn, 1993). Cooper, Barry. Schindler and The Pastoral Symphony. In: The Beethoven Newsletter. (1993). Cooper, Barry. Beethoven and the Creative Process. (New York, 1990). Cooper, Barry. Beethoven's Folksong Settings. (Oxford, 1994). Cooper, Barry. Beethoven. (New York, 2000). Cooper, Martin. Beethoven, The last decade, 1817-1827. (London, 1970). Corbin, Alain. Le miasme et la jonquille. L'odorat et l'imaginaire social, 18e-19e siècle. Nederlandse vertaling door K.van Dorsselaer et al. (Nijmegen, 1986). Corbineau-Hoffmann, Angelika. Testament und Totenmaske. (Hildesheim, 2000). Couturier, Louis. Beethoven. Tweede druk. (Den Haag, 1929). Czeike, Felix und W.Brauneis. Wenen, Geschichte, Kunst und Kultur. Nederlandse vertaling door R.Zijlma. (De Bilt, 1988). Czerny, Carl. Erinnerungen aus meinem Leben. Oorspronkelijke uitgave omstreeks 1860. Herausgegeben und mit Anmerkungen versehen von W.Kolneder. (Strasbourg/Baden-Baden, 1968). Dahlhaus, Carl. Beethovens "Neuer Weg". In: Jahrbuch des Staatlicher Instituts für Musikforschung Preussischer Kulturbesitz. (Berlin, 1974). Dahlhaus, Carl. Ludwig van Beethoven. (Laaber, 1987). Dahlhaus, Carl. La Malinconia. In: L.Finscher. Ludwig van Beethoven. Wege der Forschung. (Darmstadt, 1983). Darnton, Robert. The Kiss of Lamourette. Nederlandse vertaling door C.Jonkheer. (Amsterdam, 1990). Darnton, Robert. Mesmerism and the End of the Enlightenment in France. Nederlandse vertaling door E.Dabekaussen et al. (Amsterdam, 1988). Debussy, Claude. Monsieur Croche - Sämtliche Schriften und Interviews. (Stuttgart, 1982). Delfgaauw, B. Immanuel Kants "Wat is Verlichting". (Kampen, 1988). DeNora, Tia. Beethoven and the Construction of Genius: Musical Politics in Vienna, 1792-1803. (Berkeley, 1996). Dennis, David B. The indoctrination of a muse: myths of Ludwig van Beethoven and his music in German political culture from 1789 to 1989. (Los Angelos, 1991). Dennis, David B. Beethoven in German Politics, 1870-1989. (New Haven/London, 1996). Derks, Hans. Kroniek van 3 eeuwen revoluties. (Groningen, 1989). Döhl, Friedhelm. Beethoven '77. (Zürich, 1979). Dorfmüller, Kurt. Eine wieder-entdeckte Cellosonate Beethovens?. In: J.Fischer. Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Dumont, Charles F. Ludwig van Beethoven. Die Geschichte eines unglücklichen glücklichen Lebens. (Zürich, 1959). Durant, William and Ariel. The Story of Civilization. Volume 11: The Age of Napoleon. (1975). Dijk, Henk van. De modernisering van Europa. (Utrecht, 1994). Eichhorn, Andreas. Beethovens Neunte Symphonie. Die Geschichte ihrer Aufführung und Rezeption. (Kassel, 1993). Einstein, Alfred. Music in the Romantic Era. (New York/London, 1947). Eggebrecht, Hans H. Zur Geschichte der Beethoven-Rezeption. (Mainz, 1972). Eggebrecht, Hans H. Texte über Musik. Bach, Beethoven, Schubert, Mahler. (Essen, 1997). Elias, Norbert. Über den Prozess der Zivilisation. Nederlandse vertaling door W.Kranendonk et al. (Utrecht, 1983). Elseviers filosofische en psychologische encyclopedie. Tweede druk. (Amsterdam/Brussel, 1973). Ernest, Gustav. Beethoven. Persönlichkeit, Leben und Schaffen. Tweede druk. (Berlin, 1926). Fétis, François J. Biographie universelle des musiciens et bibliographie générale de la musique. (Bruxelles, 1864). Fischer, Hans C. en E.Kock. Ludwig van Beethoven. Nederlandse vertaling door M.de Metz. (Den Haag/Antwerpen, 1970). Fischer, Johannes. Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Fischer, Kurt von. Beethoven-Klassiker oder Romantiker. In: L.Finscher. Ludwig van Beethoven. Wege der Forschung. (Darmstadt, 1983). Flake, Otto. De Franse Revolutie. Nederlandse vertaling door W.F.Bohác. (Amsterdam, 1968). Floros, Constantin. Beethovens Eroica und Prometheus-Musik. (Wilhelmshaven, 2008) Flotzinger, Rudolf und G.Gruber. Musikgeschichte Österreichs. Vom Barock zum Vormärz. 2e Auflage. (Wien/Köln/Weimar, 1995) Forchert, Arno. Scherings Beethovendeutung und ihre methodischen Voraussetzungen. In: L.Finscher. Ludwig van Beethoven. Wege der Forschung. (Darmstadt, 1983). Freud, Sigmund. Sigmund Freud - Nederlandse Editie. (Meppel, 1980-1992). Frimmel, Theodor. Neue Beethoveniana. (Wien, 1888). Frimmel, Theodor. Ludwig van Beethoven. (Berlin, 1903). Frimmel, Theodor. Beethovens äussere Erscheinung, Seine Bildnisse. In: Beethoven-Studien. Bd.I. (München/Leipzig, 1905) Frimmel, Theodor. Bausteine zu einer Lebensgeschichte des Meisters. In: Beethoven-Studien. Bd.II. (München/Leipzig, 1906) Frimmel, Theodor. Beethoven Jahrbuch I. (München, 1908). Frimmel, Theodor. Beethoven-Forschung. Lose Blätter. Band I und II. (Wien, 1911/15). Frimmel, Theodor. Beethoven Handbuch. Twee delen. (Leipzig, 1926). Furet, François, H-G.Haupt, S.Pollard, S.Michaud, G.Cosmacini, P.Boutry, S.Givone, B.Baczko. L'Uomo Romantico. Deutsche Übersetzung von K.Jöken, B.Schulze und A.Simon. (Frankfurt/Main, 1998). Gay, Peter. Age of Enlightenment. Nederlandse vertaling door S.Schermer. (Amsterdam, 1967). Gay, Peter. Mozart. Nederlandse vertaling door M.Snijders. (Amsterdam, 2001). Geck, Martin und P.Schleuning. "Geschrieben auf Bonaparte". (Hamburg, 1989). Geck, Martin. Ludwig van Beethoven. Tweede druk. (Hamburg, 2001). Geck, Martin. Beethoven und seine Welt. In: Beethoven Handbuch. (Kassel, 2009) Gestel, Jan van. Het tij der revolutie. 1700-1800. (Amsterdam, 1990). Gestel, Jan van. Het industrieel bestel. 1800-1850. (Amsterdam, 1990). Geyl, Pieter. Napoleon voor en tegen. Heruitgave. (Haarlem, 1979). Goethe, Johann Wolfgang. Die Leiden des jungen Werthers. Heruitgave. (Wien, 1988). Goldschmidt, Harry. Beethoven. Werkeinführungen. (Leipzig, 1975). Goldschmidt, Harry. Die Erscheinung Beethoven. Tweede druk. (Leipzig, 1985). Goldschmidt, Harry. "Und wenn Beethoven selbst käme..." Weitere Aspekte zum Mälzelkanon. In: Zu Beethoven. Aufsätze und Dokumente 2. (Berlin, 1984). Goldsmith, Oliver. The Vicar of Wakefield. Heruitgave. (Penguin Books, 1982). Golz, Jochen und M.Ladenburger. Beethoven und Goethe. "meine Harmonie mit der Ihrigen verbunden". (Bonn/Weimar, 1999) Good, Edwin M. Giraffes, Black Dragons and Other Pianos. (Stanford, Calif., omstreeks 2000). Goodall, Howard. Magische Momenten. Keerpunten in de muziek. (Baarn, 2000). Goodwin, A. De Franse Revolutie. (Zeist, 1960). Green, James F. The New Hess Catalog of Beethoven's Works. (Vermont, 2003). Groner, Richard. Wien wie es war. 5e Auflage. Vollständig neu bearbeitet und erweitert von Dr.Felix Czeike. (Wien, 1965). Grove, George. Beethoven and his nine symphonies. Nederlandse vertaling door J.de Jong. (Den Haag, 1903). Guglia, Eugen. Geschichte der Stadt Wien. (Wien, 1892). Gülke, Peter. "...immer das Ganze vor Augen...". (Stuttgart/Weimar/Kassel, 2000). Gülke, Peter. Motive aus franzözischer Revolutionsmusik in Beethoven fünfter Sinfonie. In: Musik und Gesellschaft. (1971). Guérin, Daniel. Bourgeois et bras nus 1793-1795. Nederlandse vertaling door J.Tevel et al. (1984). Gutiérrez-Denhoff, Martella. "O Unseeliges Dekret". Beethovens Rente von Fürst Lobkowitz, Fürst Kinsky und Erzherzog Rudolph. In: Beethoven und Böhmen. Herausgegeben von S.Brandenburg und M.Gutiérrez-Denhoff. (Bonn, 1988). Haan, Jacques den. Onderweg. Vallen en Opstaan in de Europese geschiedenis. (Amsterdam, 1966). Haar, Jaap ter. Napoleon. Eerste druk 1963. (Bussum, 1983). Haar, Jaap ter. De Franse Revolutie. Eerste druk 1961. (Bussum, 1971). Haas, Helmuth. Unser Währing. Vierteljahreschrift des Museumsvereins Währing (2000). Habler, Dieter. Beethovens erste Reise nach Wien. Die Datierung seiner Schülerreise zu W.A.Mozart. In: Neues Musikwissenschaftliches Jahrbuch (2006). Hartog, Jacques. Ludwig van Beethoven en zijne symphonieën. (Amsterdam, 1904). Haspels, Jan Jaap. Haydn Herboren. (Utrecht, 2004) Hasselt, Luc van. Beethoven in Holland. In: Die Musikforschung (1965) Haupt, Günther. J.N.Mälzels Briefe und Breitkopf und Härtel. In: Der Bär. (1927). Head, Matthew. Beethoven Heroine: A Female Allegory of Music and Authorship in Egmont. In: 19th Century Music (2006) Heartz, Daniel. Mozart, Haydn and Early Beethoven. 1781-1802. (New York/London, 2009) Hegel, Georg. Phaenomenologie des Geistes. Oorspronkelijke uitgave 1806. Fragmenten, vertaald in het Nederlands door L.C.G.Hahn. (Meppel, 1981). Heine, Heinrich. Buch der Lieder. Eerste druk 1827. (Leipzig, 1839). Hermand, Jost. Beethoven. Werk und Wirkung. (Köln/Weimar/Wien, 2003). Herriot, Eduard. Beethoven. (Frankfurt a.M., 1930). Herttrich, Ernst. Beethoven. An die ferne Geliebte. (Bonn, 1999). Herttrich, Ernst. Beethovens Widmungsverhalten. In: Der "männliche" und der "weibliche" Beethoven. (Bonn, 2003). Hess, Willy. Beethoven. Tweede druk. (Winterthur, 1977). Hess, Willy. Beethoven-Studien. (Bonn, 1972). de Hevesy, André. Beethoven. Vie intime. Nederlandse vertaling door A.Greshoff-Brunt. (Arnhem, 1927). Hildebrandt, Dieter. Pianoforte, oder, der Roman des Klaviers im 19.Jahrhundert. (München, 1985). Hildebrandt, Dieter. Die Neunte. Schiller, Beethoven und die Geschichte eines musikalischen Welterfolgs. (Muenchen, 2005) Hildesheimer, Wolfgang. Mozart. Eerste druk 1956. (Frankfurt, 1977). Hiemke, Sven. Beethoven - Missa Solemnis. (Kassel, 2003). Hiemke, Sven. Beethoven Handbuch. (Kassel, 2009) Hinton, Stephen. Not which tones? The crux of Beethoven's Ninth. In: 19th Century Music. (1998). Hoffmann, E.T.A. Die Elexiere des Teufels. Heruitgave. (Stuttgart, 1980). Höweler, Casper. Inleiding tot de muziekgeschiedenis. Eerste druk 1927. (Amsterdam, 1947). Höweler, Casper. XYZ der Muziek. Eerste druk 1936. (Zeist, 1958). Howell, Standley. Der Mälzelkanon - eine weitere Fälschung Schindlers? In: Zu Beethoven. Aufsätze und Dokumente 2. (Berlin, 1984) Huber, Anna. Ludwig van Beethoven, seine Schüler und Interpreten. (Wien/Zürich, 1953). Hurwitz, David. Beethoven's Fifth and Seventh Symphonies. A closer look. (New York/London, 2008) Hutschenruyter, Wouter. De ontwikkeling der symphonie door Haydn, Mozart en Beethoven. (Hilversum, ongeveer 1940). Imeson, Sylvia. 'The time gives it proofe'. Paradox in the late music of Beethoven. (New York, 1996). In 't Velt, Chris. Over Opera en Opera's. (Utrecht/Antwerpen, 1995). d'Indy, Vincent. Beethoven. English translation by Dr.Th.Baker. (Boston, 1913) Irmen, Hans-Josef. Beethoven in seiner Zeit. (Zuelpich, 1998) Irmen, Hans-Josef. Beethoven, Bonn und die Illuminati. In:
Beethoven und die Rezeption der Alten Musik. (Bonn, 2002) Jander, Owen. The Radoux Portrait of Beethoven's Grandfather, Its Symbolic Message. In: Imago Musicae - International Yearbook of Musical Iconography. (1990). Jander, Owen. Beethoven's "Orpheus in Hades": The Andante con moto of the Fourth Piano Concerto. In: 19th Century Music. (1985) Jander, Owen. "Let your deafness no longer be a secret - even in art." Selfportraiture and the third movement of the C-minor symphony. In: Beethoven Forum. (2001) Jerold, Beverly. Mälzel's Role in Beethoven's Symphonic Metronome Marks. In: The Beethoven Journal (2009) Jestremski, Margret. Biographische Bezüge in Beethovens Liedschaffen. Zueignung - Zuneigung? In: Der "männliche" und der "weibliche" Beethoven. (Bonn, 2003) John, Kathryn. Das Allegretto-Thema in op.93, auf seine Skizzen befragt. In: Zu Beethoven. Aufsätze und Dokumente 2. (Berlin, 1984). Johnson, Paul. Nearer to God. In: National Review. (1991) Johnson, Paul. Napoleon. Nederlandse vertaling door H.Meyer. (Leuven, 2002) Jones, Timothy. Beethoven: The 'Moonlight' and other Sonatas, Op.27 and Op.31. (Cambridge/New York/Melbourne, 1999) Kaiser, Joachim. Selbstbewusstsein, Sprache und Belesenheit Beethovens. In: Ludwig van Beethoven. Ausstellung der Bayerischen Staatsbibliothek Muenchen Sept. bis Nov.1977. (Tutzing, 1977) Kalischer, A.C. Beethoven und Wien. Herausgegeben und ergänzt von L.Kirchberg. (omstreeks 1910, plaats onbekend). Kalischer, A.C. Beethoven und seine Zeitgenossen. Band I-IV. (Berlin/Leipzig, 1909/10). Kämpken, Nicole und M.Ladenburger. 'Alle Noten bringen mich nicht aus dem Nöthen!!' Beethoven und das Geld. (Bonn, 2005) Kämpken, Nicole. '...die allerliebste Dividence...' Beethoven als Aktionär. (Bonn, 2005). Kämpken, Nicole und M.Ladenburger. Beethoven und der Leipziger Musikverlag Breitkopf & Härtel. (Bonn, 2007). Kastelein, T.J. Groei naar een industriële samenleving. (Groningen, 1984). Keiler, Allan. Liszt and Beethoven: The Creation of a Personal Myth. In: 19th Century Music. (1988). Kendall, Alan. The life of Beethoven. (London/New York/Sydney/Toronto, 1978). Kentner, Louis. Piano. Nederlandse vertaling door H.Reid en J.Muller. (Naarden, 1977). Kerman, Joseph and A.Tyson. The New Grove. Beethoven. (London, 1980). Kerman, Joseph. The New Grove. Beethoven. Tweede druk. (London, 2000). Kerman, Joseph. Beethoven Quartets. (London, 1966). Kerr, Daisy. Keeping Clean, a very peculiar history. Nederlandse vertaling door T.Dijkhof. (Harmelen, 1995) Kinderman, William. Beethoven. (New York, 1995). Kinderman, William. Anton Schindler as Beethoven's biographer. In: Kunstwerk und Biographie. Gedenkschrift für Harry Goldschmidt. Herausgegeben von H-W.Heister. (Berlin, 2002). Kinderman, William. Die "Priesterin" und die Retterin. Über Geschlechterrolle in Leben und Kunst Beethovens. In: Der "männliche" und der "weibliche" Beethoven. (Bonn, 2003). Klein, Rudolf. Ludwig van Beethoven im Pasqualati-Haus. In: Beethoven. Musikergedenkstätten. Historisches Museum der Stadt Wien. (Wien, 1997). Knepler, Georg. Zu Beethovens Wahl von Werkgattungen. In: L.Finscher. Ludwig van Beethoven. Wege der Forschung. (Darmstadt, 1983). Kloppenburg, W.C.M. Muziek door de eeuwen. (Amsterdam, 1963). Knittel, K.M. Pilgrimages to Beethoven: Reminiscences by his contemporaries. In: Music and Letters (2003). Kobald, Karl. Beethoven. Seine Beziehungen zu Wiens Kunst und Kultur, Gesellschaft und Landschaft. (Wien/München/Zürich, 1964) Koch, Bertha. Beethovenstätten in Wien und Umgebung. (Berlin/Leipzig, 1912) Köhler, Karl-Heinz. ...Tochter aus Elysium: Werden und Uraufführung der Neunten Sinfonie Ludwig van Beethovens und die abenteuerlichen Wege des zerteilten Autographs. (Frankfurt/Wien, 2000). Köhler, Karl-Heinz. '"...tausendmal leben!" Konversationen mit Herrn van Beethoven. (Leipzig, 1978). Kolisch, Rudolf. Tempo und Character in Beethovens Musik. Oorspronkelijke Engelse uitgave in The Musical Quarterly (1943) In: Musik-Konzepte. Herausgegeben von H.K.Metzger und R.Riehn. (München, 1993). Kopitz, Klaus M. Das Beethoven-Erlebnis Thiecks und Beethovens Zerwürfnis mit Fürst Lichnowsky. In: Österreichische Musikzeitschrift. (1998). Kopitz, Klaus M. Wer schrieb den Text zu Beethovens Chorfantasie? In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 2003). Kopitz. Klaus M. und K.Oliver. 'Written on his deathbed'. In: Musik und Biographie. (Würzburg, 2004). Kopitz, Klaus u. Rainer Cadenbach. Beethoven aus der Sicht seiner Zeitgenossen in Tagebuechern, Briefen, Gedichten und Erinnerungen. (Muenchen, 2009) Kopitz, Klaus Martin. Beethoven, Elisabeth Röckel und das Albumblatt "Für Elise". (Keulen, 2010) Köpp, Kai. Beethovens Geige wieder entdeckt. In: Appassionato. Nachrichten aus dem Beethoven-Haus Bonn. (2006). Kramer, Lawrence. The harem threshold: Turkish music and Greek love in Beethoven's "Ode to Joy." In: 19th Century Music. (1998) Kramer, Lawrence. Saving the Ordinary: Beethoven's 'Ghost' trio and the Wheel of History. In: Beethoven Forum (2005) Kramer, Richard. In Search of Palestrina: Beethoven in the Archives. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 2003). Kraus, Beate Angelika. Beethoven and the revolution: the view of the French musical press. In: M.Boyd, Music and the French revolution. (Cambridge, 1992). Kraus, Beate Angelika. Beethoven-Rezeption in Frankreich. (Bonn, 2001). Kraus, Beate Angelika. Die "Neunte" - Unesco-Weltkulturerbe. In: Appassionato. Nachrichten aus dem Beethoven-Haus Bonn. (2003) Kraus, Beate Angelika. Vom Rundgesang zum Glaubensbekenntnis? An die Freude aus der Feder Schillers und Beethovens. In: Mitteilungsblatt der Wiener Beethoven-Gesellschaft. (2007). Kretschmer, Helmut. Wiener Musikergedenkstätten. (Wien, 1992). Kropfinger, Klaus. Beethoven. (Kassel/Stuttgart, 2001). Kronberger, Silvia und U.Müller. Leonore=Fidelio. (Salzburg, 2004). Krones, Hartmut. Ludwig van Beethoven. (Wien, 1999). Kross, Siegfried. Beethoven. Mensch seiner Zeit. (Bonn, 1980). Kunze, Stefan. Ludwig van Beethoven. Die Werke im Spiegel seiner
Zeit. Sonderausgabe. (Laaber, 1996). Küthen, Hans-Werner. Schöpferische Rezeption in Finale der 9.Symphonie von Beethoven. In: Probleme der Symphonischen Tradition im 19.Jahrhundert. Internationales Musikwissenschaftliches Colloquium. (Bonn, 1990). Küthen, Hans-Werner. Die authentische Kammerfassung von Beethovens Vierten Klavierkonzert für Klavier und Streichquintett. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 1999) Kybalová, Ludmilla. Das grosse Bilderlexikon der Mode. (Prag, 1966). Ladenburger, Michael. Der Wiener Kongress im Spiegel der Musik. In: Beethoven zwischen Revolution und Restauration. Herausgegeben von S.Brandenburg und H.Lühning. (Bonn, 1989). Ladenburger, Michael. Beethoven und sein Bonner Freundeskreis. Ausgewählte Dokumente aus der Sammlung Wegeler im Beethoven-Haus. (Bonn, 1998). Ladenburger, Michael. Beethoven und die Wiener Klavierbauer Nannette und Andreas Streicher. Eine Ausstellung im Beethoven-Haus Bonn. (Bonn, 1999). Ladenburger, Michael. Beethoven und die Gesellschaft der Musikfreunde in Wien. In: Studien zur Musikwissenschaft. (Tutzing, 2002) Ladenburger, Michael und F.Grigat. Beethovens 'Mondschein-Sonate'. Original und romantische Verklärung. Begleitpublikation zu einer Ausstellung des Beethoven-Hauses. (Bonn, 2003). Ladenburger, Michael. Beethoven. In: Beethoven und andere Wunderkinder. Herausgegeben von Ingrid Bodsch in Zusammenarbeit mit O.Biba und I.Fuchs. (Bonn, 2003). Ladenburger, Michael. Auf den Spuren Beethovens. Hans Conrad Bodmer und seine Sammlung. (Bonn, 2006). Le Large, Niels. Orkestraal Verhaal. Over muzikanten, hun instrumenten & hun muziek. (Bloemendaal, 1992). Leeuwen, Jos van. Beethoven. Waarin opgenomen: Ates d'Arcy-Orga. Beethoven, His Life and Times. Nederlandse vertaling door Vertaalgroep Bergeyk. (Haarlem, 1986). Lelie, Christo. Van Piano tot Forte. Geschiedenis en ontwikkeling van de vroege piano. (Kampen, 1995). Lenz, Wilhelm. Beethoven. Mit Ergänzungen und Erläuterungen von A.C.Kalischer. (Berlin/Leipzig, 1921). Lenneberg, Hans. On the publishing and dissemination of music 1500-1850. (Hillsdale, NY, 2003). Ley, Stephan. Beethovens Leben in authentischen Bildern und Texten. (Berlin, 1925). Ley, Stephan. Beethoven als Freund der Familie Wegeler-Breuning. (Bonn, 1927). Ley, Stephan. Beethoven. Sein leben in Selbstzeugnissen, Briefen und Berichten. (Berlin, 1939). Lockwood, Lewis and P.Benjamin, editors. Beethoven Essays. (Cambridge, Mass., 1984). Lockwood, Lewis. Beethoven. The Music and the Life. (New York/London, 2003). Lodes, Birgit. ''Vom herzen - möge es zum Herzen gehen!" Zur Widmung von Beethovens Missa solemnis. In: Altes im Neuen. Festschrift Theodor Göllner zum 65.Geburtstag. (Tutzing, Deutschland, 1995). Lodes, Birgit. Das Gloria in Beethoven Missa Solemnis. (Tutzing, Duitsland, 1997). Lodes, Birgit. Reflexionen zu Beethoven und Mozart. In: Mitteilungsblatt der Wiener Beethoven-Gesellschaft. (2006). Loesch, Heinz und C.Raab. Das Beethoven-Lexikon. (Laaber, 2007). Loeser, Norbert. Beethoven. Herzien door W.Bakker. Tweede druk. (Haarlem, 1961). Loeser, Norbert. Mozart. Tweede druk. (Haarlem, 1961). Loos, Helmut et al. Beethoven und die Nachwelt. Materialien zur Wirkungsgeschichte Beethovens. (Bonn, 1986). Loos, Helmut. Beethoven in Prag 1796 und 1798. In: Beethoven und Böhmen. Herausgegeben von S.Brandenburg und M.Gutiérrez-Denhoff. (Bonn, 1988). Lorenz, Michael. "Viele glaubten und glauben, noch, absichtlich." Der Tod der Ludovica Siboni. In: Schubert durch die Brille. (1999) Lorenz, Michael. Commentary on Wawruch's report: Biographies of Andreas Wawruch and Johann Seibert, Schindler's Responses to Wawruch's Report and Beethoven's Medical Condition and Alcohol Consumption. In: The Beethoven Journal. (2007) Lorenz, Michael. Die "Enttarnte Elise". Elisabeth Röckels kurze Karriere als Beethovens "Elise". In: Bonner Beethoven-Studien. (2011). Lühning, Helga. Das Schindler- und das Beethoven-Bild. In: J.Fischer Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Lühning, Helga und S.Brandenburg. Beethoven zwischen Revolution und Restauration. (Bonn, 1989). Lühning, Helga. Fidelio in neuer Gestalt. Wenn Wissenschaft hörbar wird. In: Appassionato. Nachrichten aus dem Beethoven-Haus Bonn. (2002). MacArdle, Donald. Beethoven, Artaria, and the C major quintet. In: The Musical Quarterly. (1948). Macdonald, Hugh. Beethoven's Century. (Rochester, USA, 2008). Mai, François Martin. Diagnosing Genius: The Life and Death of Beethoven. (Montreal, 2007) Mann, Werner. Beethoven in Bonn. Seine Familie, seine Lehrer und Freunde. (Bonn, omstreeks 1982). Manen, Seliger und K.Ucakar. Wien. Politische Geschichte. Teil 1: 1740-1895. (Wien, 1985). Marek, George. Beethoven. Life of a genius. Deutsche Übertragung von R.Kebelmann. (München, 1970). Markov, Walter. Grand empire. Nederlandse vertaling door E.Thielen, M.van Houten-Vreeken en N.Penders. (Zutphen/Leipzig, 1989) Maruyama, Keisuke. Die Sinfonie des Prometheus. In: Musik-Konzepte. (1987). Marsdijk, W.van. Preuves d l'origine Hollandaise du célèbre compositeur Louis van Beethoven. (Amsterdam, 1836). Marx, Adolf. Ludwig van Beethoven. Leben und Schaffen. Heruitgave. (Leipzig, 1902). Massin, Jean und Brigitte. Ludwig van Beethoven. Deutsche Übersetzung von C.Mai. (München, 1970). Mathew, Nicholas. Beethoven and his Others: Criticism, Difference, and the Composer's Many Voices. In: Beethoven Forum (2006) May, Jürgen. Beethoven and Prince Lichnowsky. In: Beethoven Forum. (1994). McClary, Susan. Feminine Endings. Music, Gender and Seksuality. Second edition. (Minneapolis, 1992). McNeill, William. Plagues and Peoples. Nederlandse vertaling door T.Davids. (Amsterdam, 1996). Meer, F.van der, en G.Lemmens. Kleine atlas van de Westerse beschaving. (Amsterdam/Brussel, 1964). Mellers, Wilfrid. Beethoven and the voice of God. (London, 1983). Metzger, Heinz-Klaus. Zur Beethoven-Interpretation. In: Beethoven '70. (Frankfurt, 1970). Metzger, Heinz-Klaus und R.Riehn. Zur Beethoven-Interpretation. In: Musik-Konzepte. (München, 1979) Metzger, Heinz-Klaus und R.Riehn. Beethoven. Analecta Varia. (München, 1987) Meijer, F.Ch. en W.A.Knoops. De Franse Revolutie. (Amsterdam, 1989) Michels, Ulrich. dtv-Atlas Musik. Twee delen. Eerste druk 1977. (München, 2001) Molberg, Theo. Die Familie Van Beethoven. In: Mitteiungen der Westdeutschen Gesellschaft für Familienkunde. (1999) Moore, Julia. Beethoven and inflation: hol' der Henker das Ökonomisch-musikalische! In: Beethoven Forum. (1992) Moore, Julia. Beethoven and musical economics. (Ann Arbor, 1987) Morris, Edmund. Beethoven. The Universal Composer. (London, 2005) Mostard, J.J. Een familie dient Europa. ('s-Gravenzande, 1963). Mostard, J.J. Wenen. Tweede druk. (Amsterdam/Antwerpen, 1963). Mühlbrecht, Otto. Beethoven und seine Werke. (Leipzig, 1866). Müller, M. Een economische geschiedenis van Europa vanaf de vroege middeleeuwen tot omstreeks 1980. (Den Haag, 1988) Münster, Robert. Beethoven und München. In: Ludwig van Beethoven. Ausstellung der Bayerischen Staatsbibliothek, München, Sept. bis Nov.1977. (Tutzing, 1977). Musulin, Stella. Vienna in the Age of Metternich. (London, 1975). Nelson, David L. Wien fuer Musik-Liebhaber. (Wenen, 2006?) Nettl, Paul. Beethoven und Amerika. In: Musica. (1952). Nettl, Paul. Beethoven und seine Zeit. (Frankfurt, 1958). Newman, W.S. Beethoven's Pianos versus His Piano Ideals. In: Journal of the American Musicological Society. (1970). Newman, W.S. Beethoven on Beethoven. Playing his piano music his way. (New York/London, 1988). Nicolson, Harold. The Age of Reason. Nederlandse vertaling door E.C.Schuursma-Lam. (Leiden, 1963). Nicolson, Harold. The Congress of Vienna. Heruitgave. (London, 1989). Nohl, Ludwig. Beethovens Leben. (Leipzig, 1864/70). Nolthenius, Hélène. Eroica. (Tilburg, omstreeks 1955). Nottebohm, Gustav. Beethoveniana. Aufsätze und Mitteilungen. (Leipzig, 1872). Nottebohm, Gustav. Zweite Beethoveniana. Nachgelassene Aufsätze. (Leipzig, 1887). O'Shea. Music and medicine. (London, 1990). Oosthoeks encyclopedie. (Utrecht, vanaf 1976). Orel, Alfred. Ein Wiener Beethovenbuch. (Wien, 1921). Os, Michiel van en M.Potjer. Een kennismaking met de geschiedenis van de Nieuwe Tijd. Tweede druk. (Bussum, 1994) Ozouf, Mona. La fête revolutionaire, 1789-1799. Nederlandse vertaling door J.Fonderie. (Amsterdam, 1989) Paap, Wouter. De symfonieën van Beethoven. (Utrecht, 1947). Paap, Wouter. Ludwig van Beethoven. (Amsterdam, omstreeks 1935). Paap, Wouter. Mozart. Portret van een muziekgenie. Tweede druk. (Utrecht, 1964). Pahlen, Kurt. Musikgeschichte der Welt. Nederlandse vertaling door W.Penn. (Den Haag, omstreeks 1960). Paine, Thomas. Rights of Man. Heruitgave. (New York, 1973). Palmer, Alan. Napoleon in Russia. Nederlandse vertaling. (Baarn, 1969). Parent, Wim. Sanitair. Een historisch overzicht. (Delft, 1987). Parsons, James. "Deine Zauber binden wieder": Beethovens, Schiller and the Joyous Reconcilation of the Opposite. In: Beethoven Forum. (2002). Pass, Walter. Beethoven under der Historismus. In: Beethoven-Studien. Erbe der Vergangenheit. (Wien, 1970). Pauli, Hansjörg. Un certain sourire. In: Beethoven '70. (Frankfurt a/M, 1970). Pfohl, Ferdinand. Beethoven. (Leipzig, 1922). Pichler, Ernst. Beethoven. Mythos und Wirklichkeit. (Wien/München, 1994). Pichett, David. Beethovens 9.Symphonie in Mahlers Bearbeitung. In: Österreichische Musikzeitschrift. (2007). Plumb, J.H. England in the Eighteenth Century. (Penguin Books, 1950). Pollack, Hans. Umfangs- und Strukturfragen in Beethovens Klaviersonaten. In: L.Finscher, Ludwig van Beethoven. Wege der Forschung. (Darmstadt, 1983). Poppe, Gerhard. Festhochamt, sinfonische Messe oder überkonfesionelles Bekenntnis? Studien zur Rezeptionsgeschichte von Beethovens Missa solemnis. (Beeskow, 2007). Power, Vicky. Vanity, a very peculiar history. Nederlandse vertaling door T.Dijkhof. (Harmelen, 1995). Presser, J. Napoleon: historie en legende. Eerste druk 1946. (Amsterdam, 1989). Pryce-Jones, David. Vienna. Nederlandse vertaling door T.de Casparis. (Amsterdam, 1980). Pijper, Willem. De quintencirkel. Eerste druk 1929. (Amsterdam, 1964). Querido, Isaac. De jeugd van Beethoven. (Amsterdam, 1919). Raab, Armin. Beethovens Mutter - Legenden und Tatsachen. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 1999). Raab, Claus. Merkwürdige Geschichten und Gestalten um einen Walzer: Ludwig van Beethoven's Diabelli-Variationen op.120. (Saarbrücken, 1999). Racek, Jan. Beethoven auf Schloss Graetz (Hradec) bei Troppau in den Jahren 1806 und 1811. In: Beethoven-Symposion Wien 1970. Herausgegeben von E.Schenk. (Wien, 1977). Rees, Catharina van. De Koning der Symphonieën. (Deventer, 1882). Rek, J.de. Tussen republiek en monarchie. Sesam Geschiedenis der Nederlanden 8. (Baarn, 1984). Riehn, Rainer. Beethovens Verhältnis zum Metronom. In: Musik-Konzepte. (1987). Riehn, Rainer. Eine Musikalische Schlittenfahrt oder Wie man sich um Beethovens Anweisung scherte. In: Musik-Konzepte. (1987) Ries, Ferdinand und F.Wegeler. Biographische Notizen über Ludwig van Beethoven. Oorspronkelijke uitgave 1838. Neudruck von A.C.Kalischer. (Berlin/Leipzig, 1906). Ries, Maria-Theresia. Der Begriff der Wiener Klassik. Diplomarbeit. (Wien, 2005). Riezler, Walter. Beethoven. (Berlin/Zürich, 1942). Ringer, Alexander et al. The early Romantic Era. Between Revolutions: 1789 and 1848. In: Man and Music (London, 1990) Robbins Landon, H.C. Das kleine Haydn-Buch. Eerste druk 1967. (Hamburg, 1979). Robbins Landon, H.C. 1791. Mozart's Last Year. Oorspronkelijke Engelse uitgave 1988. Nederlandse vertaling door J.van der Mijn. (Baarn, 1988) Robbins Landon, H.C. Mozart and Vienna. Oorspronkelijke Engels uitgave 1991. Nederlandse vertaling door J.van der Mijn en J.Veenbaas. (Baarn, 1991). Robbins Landon, H.C. Wolfgang Amadeus Mozart. Oorspronkelijk Engelse uitgave 1990. Nederlandse vertaling door M.M.C.Mengelberg. (Baarn, 1999). Robbins Landon, H.C. Beethoven. Eerste druk 1970. (London, 1974). Robbins Landon, H.C. Beethoven - und Fidelio (Leonore). In: Beethoven. Musikergedenkstätten. Historisches Museum der Stadt Wien. (Wien, 1997). Roberts, J.M. The Hutchinson History of the World. Oorspronkelijke Engelse uitgave 1976. Nederlandse vertaling door J.Noordermeer. (Utrecht/Antwerpen, 1981). Robinson, Paul. Ludwig van Beethoven. Fidelio. (New York, 1996). Roels, A.B. Vijfentwintig eeuwen filosofie. (Den Haag, ongeveer 1960). Rolland, Romain. La vie de Beethoven. Oorspronkelijke Franse uitgave 1913. Nederlandse vertaling door J.de Jong, herzien door M.Boereboom. (Amsterdam, 1927). Rolland, Romain. Beethoven. Les grandes époques créatrices. Oorspronkelijke Franse uitgave 1927. Deutsche Übersetzung von Th.Mutzenberger. (Leipzig, 1930). Rolland, Romain. Beethoven. Oorspronkelijke Franse uitgave 1903. Authorisierte Übersetzung von L.Langnese-Hug. (Zürich, 1920) Roos, Harke de. Beetgenomen door Beethoven. Nieuwe oplossingen voor oude raadsels. (Katwijk aan Zee, 1990). Rosen, Charles. The Classical Style. Haydn, Mozart, Beethoven. (London, 1976). Rosen, Charles. Beethoven's Pianosonatas. (New Haven, London, 2002). Rothstein, Edward. Beethoven at dusk. In: The New Republic (USA, 1988). Rousseau, Jean-Jacques. Emile ou l'éducation. Oorspronkelijke uitgave 1792. Een keuze, vertaald in het Nederlands door A.Brassinga. (Meppel, 1983). Ruby, Jennifer. Underwear, a very peculiar story. Oorspronkelijke Engelse uitgave 1995. Nederlandse vertaling door T.Dijkhof. (Harmelen, 1995). Rumph, Stephen. Beethoven after Napoleon: Political Romanticism in the late works. (Berkeley, 1997). Rushton, Julian. Classical music: a concise history from Gluck to Beethoven. Oorspronkelijke Engelse uitgave1986. Nederlandse vertaling door T.Rutten-Kooistra. (Utrecht, 1991). Rutters, Herman. Beethoven. (Amsterdam, 1926). Sade, Donatien. Les 120 journées de Sodom. Nieuwe Nederlandse vertaling door H.Warren naar de tekstgetrouwe Franse uitgave van 1953. (Amsterdam, 1978). Sayrs, Elisabeth. Deconstructing McClary: Feminine Seksuality and Feminism in Susan McClary's 'Feminine Endings'. In: College Music Symposium Ohio State University (1993/4). Schama, Simon. Citizens. A Chronicle of the French Revolution. (New York, 1989). Schering, Arnold. Beethoven und die Dichtung. (Berlin, 1936). Schering, Arnold. Humor, Heldentum und Tragik bei Beethoven. Heruitgave. (Strasbourg/Kehl, 1955). Schering, Arnold. Tabellen zur Musikgeschichte. Ergänzt von H.J.Moser. (Wiesbaden, 1962). Schickel, Richard. The world of Goya. Oorspronkelijke Engelse uitgave 1967. Nederlandse vertaling door T.Buijtenhuijs. (Amsterdam, 1979). Schiedermair, Ludwig. Der junge Beethoven. (Leipzig, 1925). Schiller, Friedrich. Schillers Werke in zwei Bänden. (München, 1962). Schindler, Anton. Beethoven. Biographie von Ludwig van Beethoven. Oorspronkelijke uitgave 1840. Neu hergestellt von E.Klemm. (Leipzig, 1970). Schlosser, Johann Aloys. Beethoven. Oorspronkelijke Duitse uitgave 1827. Heruitgegeven als Beethoven. The first biography. Edited with an Introduction and notes by B.Cooper and translated by R.Pauly. (Portland, Oregon, 1996). Schleuning, Peter. Die Uraufführungsdatum von Beethovens "Sinfonia Eroica". In: Die Musikforschung (1991). Schmidt, Leopold. Beethoven. Werke und Leben. (Berlin, 1924). Schmidt-Görg, Joseph and H.Schmidt, editors. Ludwig van Beethoven. Bicentennial edition. (Hamburg, 1970). Schmidt-Görg, Joseph. Des Bäckermeister Gottfried Fischer Aufzeichnungen über Beethovens Jugend. (Bonn, 1971). Schmidt-Görg, Joseph. Beethoven. Die Geschichte seiner Familie. (Bonn, 1964). Schmitt, Ulrich. Revolution im Konzertsaal. (Mainz/New York/Paris/Tokio, 1990). Schmitz, Arnold. Das Romantische Beethovenbild. (Bonn, 1927). Schneider, Marcel. Schubert. Oorspronkelijke Franse uitgave 1958. Übertragen von W.Deppisch. (Hamburg, 1986). Schopenhauer, Arthur. Die Welt als Wille und Vorstellung. Oorspronkelijke uitgave 1819-1844. In: Sämmtliche Werke. (Leipzig, 1922) Schrade, Leo. Beethoven in France: The Growth of an Idea. (New Haven, 1942). Scott, Marion. Beethoven. Eerste druk 1899. (London, 1934). Seifert, Herbert. Beethovens Metronomiserungen und der Praxis. In: Beethoven-Kolloquium 1977. (Kassel, 1978). Seipel, Wilfried. Die Botschaft der Musik. 1000 Jahre Musik in Österreich. (Wien, 1996). Sethe, Paul. Schicksalstunde der Weltgeschichte. Oorspronkelijke Duitse uitgave 1952. Nederlandse vertaling door J.Bouwmeester. (Den Haag, 1968). Seyfried, Ignaz. Eine biographische Skizze. In: Ludwig van Beethovens Studien in Generalbass. Oorspronkelijke uitgave 1832. Geheel herziene uitgave uit 1852 door H.Pierson. Facsimile heruitgave, waarin opgenomen Nottebohm, Zweite Beethoveniana. (Hildesheim, 1967). Shelley, Mary. Frankenstein or The Modern Prometheus. Oorspronkelijke uitgave 1818. (London, 1992). Seifert, Herbert. Beethovens Metronom und die Praxis. Beethoven-Kolloquium 1977. Herausgegeben von der Österreichischen Gesellschaft für Musik. (Kassel, 1978). Silverman, Gerald. New light, but also more confusion on 'Es muss sein'. In: The Musical Times (2003). Sipe, Thomas. Beethoven: Eroica Symphony. (Cambridge/New York/Melbourne, 1998). Sked, Alan. The Decline and Fall of the Habsburg Empire 1815-1918. Übersetzung von S.Tree (München, 1993). Skowroneck, Tilman. Beethoven's Érard piano: its influence on his compositions and on Viennese fortepiano building. In: Early Music (2002) Skowroneck, Tilman. Beethoven the pianist. (Cambridge, 2010) Slagmolen, Gerrit. Muzieklexicon. (Utrecht, 1957) Slezak, Friedrich. Beethovens Originalverleger. (Wien, 1987) Smijers, A. Algemeene Muziekgeschiedenis. (Utrecht, 1947) Snelders, H.A.M. Natuurwetenschappen van Renaissance tot Darwin. (Den Haag, 1981) Soboul, A. Précis d'histoire de la Révolution française. Oorspronkelijke Franse uitgave 1972. Nederlandse vertaling door C.Jongenburger. (Amsterdam, 1975). Solomon, Maynard. Beethoven. (London/New York, 1977). Solomon, Maynard. Beethoven Essays. London/New York, 1988). Solomon, Maynard. Economic Circumstances of the Beethoven Household in Bonn. In: Journal of the American Musicological Society. (1997). Solomon, Maynard. Some Romantic Images in Beethoven. In: Haydn, Mozart and Beethoven. Studies in the Music of the Classical Period. Edited by S.Brandenburg. (Oxford/New York, 1998). Solomon, Maynard. Beethoven, Freemasonry and the Tagebuch of 1812-1818. In: Beethoven Forum (2000). Solomon, Maynard. Late Beethoven. Music, thought, imagination. (Berkeley/London, 2003). Specht, Richard. Bildnis Beethovens. (Hellerau bei Dresden, 1930). Spierenburg, Pieter. De Verbroken Betovering. Mentaliteit en cultuur in preindustrieel Europa. (Hilversum, 1998). Stadlen, Peter. Zur Schindlers Fälschungen in Beethovens Konversationshefte. In: Österreichische Musikzeitschrift. (1977). Stadlen, Peter. Schindler und die Konversationshefte. In: Österreichische Musikzeitschrift. (1979). Stadlen, Peter. Beethoven und das Metronom. In: Musik-Konzepte. (1987). Staehelin, Martin. A veiled judgment of Beethoven by Albrechtsberger? In: Beethoven Essays: Studies in Honour of Elliot Forbes. Edited by L.Lockwood and P.Benjamin. (Cambridge, 1984). Staehelin, Martin.
Beethoven und die Tugend. In: Divertimento fuer Hermann J.Abs.
Beethoven-Studien. (Bonn, 1981) Steblin, Rita. "So wurde nach Ferd.Schubert's Entwurfe Beethovens Grabmahl aufgeführt". In: Mitteilungsblatt Wiener Beethoven-Gesellschaft (1999) Steblin, Rita. The Newly Discovered Hochenecker Portrait of Beethoven (1819): "Das ähnlichste Bildnis Beethovens". In: Journal of the American Musicological Society. (1992) Steblin, Rita. Who died? The funeral march in Beethoven's Eroica Symphony. In: The Musical Quarterly (2007) Steblin, Rita. Beethoven's Name in Viennese Conscription Records. In: The Beethoven Journal (2009). Steblin, Rita. Early Viennese fortepiano production.Anton Walter and New Inventions by Johann Georg Volkert 1777-1783. In: Studien zur Musikwissenschaft (2009) Stendhal. Le rouge et le noir. Oorspronkelijke Franse uitgave 1830. Nederlandse vertaling door H.van Pinxteren (Utrecht, 1989). Sterba, Richard en Editha. Ludwig van Beethoven and his nephew. A psychoanalytical study of their relationship. Oorspronkelijke Engelse uitgave 1954. (München/New York, 1964/1971). Sullivan, J.W.N. Beethoven. His spiritual development. (New York, 1927). Summer, William. Musicians and the pianoforte. (London, 1966). Sutherland, Donald. France 1789-1815, Revolution and Counterrevolution. Nederlandse vertaling door C.Jonkheer et al. (Amsterdam, 1985). Talmon, J.L. Romanticism and Revolt. (London, 1967). Tarle, Eugene. Napoleon in Rusland. Nederlandse vertaling door R.van Delft. (Den Haag, 1947). Taylor, Charles. Sounds of Music. (London, 1976). Thayer, Alexander Wheelock. The life of Ludwig van Beethoven. Edited, revised and amended from the original English manuscript and the German editions of Hermann Deiters and Hugo Riemann, concluded and all the documents newly translated by Henry Edward Krehbiel. Drie delen. (New York, 1921). Thayer, Alexander Wheelock. Ludwig van Beethovens Leben. Band I-III, hrgs. von Hermann Deiters, Berlin, 1866-79; Band IV-V, hrgs. von Hugo Riemann, Leipzig, 1907-1908; translated, revised and updated by Elliot Forbes as Thayer's life of Beethoven, Twee delen. Oorspronkelijke uitgave vanaf 1860. (Princeton, 1964/7). Thijsse, W.H. Rokoko, democratie in wording. (Zutphen, 1985). Tilly, Charles. European revolutions, 1492-1992. (Oxford, 1993). Tovey, Donald Francis. Beethoven. (London/Oxford/New York, 1957). Tusa, Michael. Die authentischen Quellen der Eroica. In: Archiv für Musikwissenschaft. (1985). Unger, Max. Beethovens Handschrift. (Bonn, 1926). Valentin, Erich. Beethoven. Ein Bildbiographie. Nederlandse vertaling door J.M.Komter. (Den Haag, 1964). Vandendijck, Willy. Dramatisch afscheid van het Ancien Régime. Leven en lijden van Lodewijk XVI. (Baarn, 1993). Vels Heijn, N. Waterloo. Glorie zonder helden. Tweede, geheel herziene druk. (Amsterdam, 1990). Verbeek, A.D.J.M. De Franse Revolutie. (Utrecht/Antwerpen, 1960). Verdoodt, F.-J. Hedendaagse Geschiedenis en Instellingen. (Gent, 1990). Vermeulen, Matthijs. De muziek, dat wonder. (Den Haag, 1958). Vetter, Walther. Beethoven und die militaerisch-politischen Ereignisse seiner Zeit. (Posen, 1943). Volek, Tomislav und J.Macek. Beethoven und Fürst Lobkowitz. In: Beethoven und Böhmen. Herausgegeben von S.Brandenburg und M.Gutiérrez-Denhoff. (Bonn, 1988). Volkmann, Hans. Beethovens Friedensmotiv und andere Beethovenaufsätze. (Hamburg, 1947). Voltaire. Candide ou l'optimisme. Heruitgave. Nederlandse vertaling door M.J.Premsela. (Amsterdam, 1979) Wallace, Robin. Beethoven's critics. Aesthetic dilemmas and resolutions during the composer's lifetime. (London/New York/Melbourne/Sydney, 1986). Walter, Jakob. The Diary of a Napoleonic Foot Soldier. Edited and published by M.Raeff in 1991. Nederlandse vertaling door P.v.d.Kaaij. (Amsterdam, 1992). Weber-Bochholdt, Petra. Scottische und irische Volksmelodien in Beethovens Bearbeitung. In: J.Fischer. Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Webster, James. The falling-out between Haydn and Beethoven: The Evidence of the Sources. In: Beethoven Essays: Studies in Honour of Elliot Forbes. Edited by L.Lockwood and P.Benjamin. (Cambridge, 1984). Weffer, Herbert. Nochmals Beethoven-Verwandtschaft. In: Die Laterne. Mitteilungsblatt der Westdeutschen Gesellschaft für Familienkunde. (1969) Wegerer, Kurt. Beethovens Hammerflügel und ihre Pedale. In: J.Fischer. Münchener Beethoven-Studien. (München, 1992). Werner-Jensen, Arnold. Ludwig van Beethoven. Musikführer. Heruitgave. (Stuttgart, 2001). Wessels, L.H.M. en A.Bosch. Nationalisme in Europa, 1815-1919. (Nijmegen, 1992). Wessem, Constant van. Beethoven. (Utrecht, 1947). Wetzstein, Margot. Familie Beethoven in Kurfürstlichen Bonn. Neuauflage nach den Aufzeichnungen des Bonner Bäckermeisters Fischer. (Bonn, 2006). Wiemann, Martha en K.Storck. Wege zu Beethoven. Ein volkstümliches Beethoven-Buch. (Regensburg, 1938). Will, Richard. The nature of the Pastoral symphony. In: Beethoven Forum. (2002). Winter, Robert. Symphony No.10: First Movement. In: Notes. (1995). Witcombe, Charles. Beethoven's private God: an analysis of the composer's markings in Sturm's "Betrachtungen". (San José, 1998). Witold, Jean. Gesamtverzeichnis der Werke von Ludwig van Beethoven. Deutsche Bearbeitung von G.Hellwig. In: Beethoven, Das Genie und seine Welt. (Wiesbaden, 1963). Woldring, Henk. De Franse Revolutie. Een aktuele uitdaging. (Kampen, 1989). Volek, Tomislav and J.Macek. Beethoven's rehearsals at the Lobkowitz's. In: The Musical Times. (1986). Woodford, Peggy. Mozart. Nederlandse vertaling door M.van der Marck. Bewerkt en aangevuld door L.van Hasselt en J.van Leeuwen. (Haarlem, 1986). Wruss, Michael. Beethoven und England. (Wien, 2001). Wyn Jones, David. Beethoven: Pastoral symphony. (Cambridge/New York/Melbourne, 1995). Wyn Jones, David. First rites. When was Beethoven's Missa Solemnis first performed? In: The Musical Times. (1998). Young, Percy M. Beethoven. A Victorian Tribute. Based on the papers of Sir George Smart. (London, 1976). Zanden, Jos van der. Schubert; mijn leven, een martelgang. (Haarlem, 1990). Zanden, Jos van der. Beethoven. Nieuwe onthullingen. (Haarlem, 1993). Zanden, Jos van der. Beethoven in zijn brieven. (Haarlem, 1997). Zanden, Jos van der. Ein weiteres "Ingharese" von Beethoven?. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 1999). Zanden, Jos van der. Wolfgang Amadeus Mozart in de Lage Landen. (Leeuwarden, 2002). Zanden, Jos van der. Ferdinand Ries in Wien - Neue Perspektiven zu den 'Notizen'. In: Bonner Beethoven-Studien. (Bonn, 2005) Zobeley, Fritz. Beethoven. Veertiende druk. (Hamburg, 1981). Zwaan, Ton (redactie). Familie, huwelijk en gezin in West-Europa. Van Middeleeuwen tot moderne tijd. (Amsterdam/Heerlen, 1993). |
|
XI PERSONENREGISTER Toelichting Over de meeste in dit boek voorkomende personen (maar niet over erg bekende, zoals Hitler en Freud) vindt men hieronder enkele gegevens. Indien men een getrouwde mevrouw niet kan vinden, zoeke men onder haar meisjesnaam. Soms heb ik daaraan de voorkeur gegeven omdat de vrouw in kwestie daaronder bekend is geworden. Niet vermeld staan de vele schrijvers en dichters wier teksten Beethoven voor zijn liederen gebruikte, met uitzondering van enkele zeer bekende of om andere redenen bijzonder belangwekkende personen. |
A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U V W Z
| Abercromby,
Ralph, 1734-1801 |
Engelse generaal, sneuvelde in de slag bij Aboekir tegen Napoleon, zou volgens sommigen door Beethoven diep zijn betreurd. |
| Albrechtsberger,
Johann Georg, 1736-1809 |
Beethoven had in 1794/5 les van deze kenner van het contrapunt, die naar hedendaagse begrippen een niet erg belangrijke componist was, maar wel een erg goede pedagoog. |
| Amenda,
Carl, 1771-1836 |
Predikant uit Kurland, amateur-violist, studeerde in 1798/99 in Wenen, werd en bleef innig bevriend met Beethoven en correspondeerde soms met hem, maar ze zagen nooit meer terug. |
| Ampère,
André-Marie, 1775-1836 |
Beroemde Franse natuurkundige, zeer veelzijdig mens, naar wie de eenheid van elektrische stroomsterkte is genoemd. |
| Anschütz, Heinrich, 1785-1865 |
In zijn tijd beroemde Weense toneelspeler, kende Beethoven vanaf 1822 en sprak zijn door Grillparzer geschreven grafrede uit. |
| Arnim, Achim, 1781-1831 |
Duitse schrijver en wetenschapper, trouwde in 1811 met Bettina Brentano, publiceerde samen met zijn zwager Clemens de gedichtenbundel Des Knaben Wunderhorn. |
| Artaria | Weense uitgeversfamilie (vanaf 1769). Domenico (1775-1842) was belangrijk voor Beethoven in vooral zijn eerste jaren in Wenen. In zijn laatste jaren trad Matthias (1793-1835) op de voorgrond. |
| Auenbrugger, Joseph, 1722-1809 |
Weense arts, ontwikkelde de percussie, maar vond nauwelijks navolging, mede ten gevolge van de vroege dood van Stoll, de directeur van het ziekenhuis waar hij werkte. Stolls opvolger(s) had(den) helaas te weinig oog voor Auenbruggers ontdekking. |
| Austen,
Jane, 1775-1817 |
Engelse schrijfster van romantische en amusante zedenschetsen, nog altijd een succes en niet ten onrechte. |
|
Avogadro, Lorenzo Amadeo, 1776-1856 |
In Turijn in Italië geboren edelman die in eerste instantie jurist werd, maar zich later in zijn leven bezig begon te houden met natuur- en scheikunde. Hij werd vereeuwigd in 'het getal van Avogadro' (tegenwoordig 'constante'), een parameter uit de scheikunde die niet meer uit het vakgebied is weg te denken. Hij kwam op deze geniale gedachte in 1811. |
| Babbage,
Charles, 1791-1871 |
Engelse wiskundige, uitvinder van de computer en dat deed hij in 1822, samen met een vrouw, Ada Lovelace, die wel een indrukwekkend voorbeeld voor alle feminstes genoemd zou mogen worden. Overigens was hun computer uiteraard nog erg primitief, eigenlijk gewoon een rekenmachine. Maar toch, het begin, het prototype, het was er. |
| Babeuf
(pseudoniem Gracchus), 1760-1797 |
Franse communist avant la lettre, stierf onder de guillotine of pleegde zelfmoord op weg daarheen. |
| Bach, Carl
Philip Emmanuel, 1714-1788 |
Duitse componist, zoon van Johann Sebastian, broer van Johann Christian, Johann Christoph Friedrich en Wilhelm Friedemann, door Beethoven zeer gewaardeerd. |
| Bach,
Johann Christian, 1735-1782 |
Duitse componist, zoon van Johann Sebastian, broer van Carl Philip Emmanuel, Johann Christoph Friedrich en Wilhelm Friedemann. Voor zover ik weet, heeft Beethoven nooit wat over hem gezegd. |
| Bach,
Johann Christoph Friedrich, 1732-1795 |
Duitse componist, zoon van Johann Sebastian, broer van Carl Philip Emmanuel, Wilhelm Friedemann en Johann Christoph. Voor zover ik weet, heeft Beethoven nooit wat over hem gezegd. |
| Bach,
Johann Sebastian, 1685-1750 |
Belangrijkste componist van de Barok in Duitsland, vader van Carl Philip Emmanuel, Johann Christian, Johann Christoph Friedrich en Wilhelm Friedemann. Beethoven noemde hem 'de vader der harmonie'. |
| Bach,
Wilhelm Friedemann, 1710-1784 |
Duitse componist, zoon van Johann Sebastian, broer van Carl Philip Emmanuel, Johann Christoph Friedrich en Johann Christian. Voor zover ik weet, heeft Beethoven nooit wat over hem gezegd. |
| Bagration, Catherine | Russische prinses, weduwe van de in 1812 bij Borodino gesneuvelde veldheer, beroemd en berucht om haar levensstijl, werd in 1814/5 tijdens het Wener congres gekozen tot Miss Congress, avant la lettre dus. |
| Balzac,
Honoré, 1799-1850 |
Franse schrijver van realistische, maar mijns inziens wat langdradige romans, die een breuk vormen met de Romantiek. |
| Battie,
William, 1703-1776 |
Engelse psychiater met een moderne kijk op krankzinnigheid, want hij meende dat het een ziekte van de geest betreft en geen 'zonde' of 'bezetenheid door de duivel'. |
| Beauharnais,
Eugène, 1781-1824 |
Franse officier, zoon van Joséphine, broer van Hortense, stiefzoon van Napoleon. Hij werd in 1807 door Napoleon geadopteerd en ontwikkelde zich tot een uitstekende veldheer, maar privé was hij een losbol. |
| Beauharnais,
Joséphine, 1763-1814 |
Keizerin van Frankrijk, geboren Marie Rose Joséphine Tascher de la Pagerie. Alexandre de Beauharnais, die in 1793 stierf onder de guillotine, was haar eerste echtgenoot, Napoleon Bonaparte haar tweede (en zij zijn eerste echtgenote). Ze werd door haar tijdgenoten zeer bewonderd om haar elegance. Haar eerste huwelijk werd gezegend met twee kinderen: Eugène, die een goede veldheer zou worden voor zijn stiefvader, en Hortense, die trouwde met Napoleons broer Louis. |
| Beaumarchais, 1732-1799 |
Nom de plume van Pierre-Augustin Caron, Franse toneelschrijver, verantwoordelijk voor het revolutionaire, spotlustige toneelstuk Le mariage de Figaro. |
| Beethoven,
Aert/Arnold, van |
Eén van de oudst bekende Beethovens, beroep onbekend. Zijn echtgenote Josyne werd op beschuldiging van hekserij levend verbrand op de Grote Markt in Brussel. De arme vrouw had de avond voor haar executie getracht zichzelf van het leven te beroven door het slikken van glasscherven. Tevergeefs, helaas. |
| Beethoven,
Caspar Anton Carl, van 1774-1815 |
Zoon van Maria Magdalena Keverich en Johann van Beethoven, broer van Ludwig en Nikolaus Johann, echtgenoot van Johanna Reiss, vader van Karl. Zijn roepnaam was eerst Caspar, later Carl. Hij werd eerst ook componist, later ambtenaar en stierf aan tuberculose. Zijn relatie met zijn beroemde broer was vol conflicten. Van Carl bestaan, voor zover ik weet, geen afbeeldingen (meer). |
| Beethoven,
Johann, van 1740(?)-1792 |
Zoon van Louis/Ludwig, vader van Ludwig, Caspar Anton Carl en Nikolaus Johann, echtgenoot van Maria Magdalena Keverich. Hij was als tenor/musicus in dienst bij de keurvorst van Bonn, Keulen en Münster, maar zijn carrière was een mislukking. Het bracht hem tot alcoholisme. Hij stierf plotseling, mogelijk aan een hartaanval. |
| Beethoven,
Karl, van 1806-1858 |
Zoon van Caspar Anton Carl van Beethoven en Johanna Reiss. In 1815 stierf zijn vader en werd zijn beroemde oom tot voogd benoemd, tot ongenoegen van de terzijde geschoven moeder. Het gevolg was een jarenlang touwtrekken tussen de componist en zijn schoonzuster. De frustraties brachten Karl tot wanhoop en in 1826 deed hij een zelfmoordpoging, maar hij overleefde. Hij maakte een korte, succesvolle carrière in het leger, maar later als burger lukte hem dit niet. Hij huwde Caroline Naske, werd vader van vier dochters en een zoon en stierf aan leverkanker. |
| Beethoven, Cornelius,
van 1641-1716 |
Vlaamse betovergrootvader van de componist, timmerman van beroep, deed ook in onroerend goed. |
| Beethoven, Louis/Ludwig,
van 1712-1773 |
Vader van Johann, grootvader van Ludwig, Caspar Anton Carl en Nikolaus Johann, echtgenoot van Maria Josepha Pall (of Ball of Boll). Hij bracht het tot kapelmeester bij de keurvorst van Bonn, Keulen en Münster. Hij stierf aan een beroerte. |
| Beethoven,
Ludwig Maria, van 1769-1769 |
Eerstgeborene van Maria Magdalena Keverich en Johann van Beethoven. Hij werd slechts zes dagen oud. |
| Beethoven,
Michel/ Michael, van 1684-1749 |
Vlaamse overgrootvader van de componist, van beroep eerst bakker, later handelaar in kant en meubels, ging failliet en stierf in ballingschap (in Bonn) en armoede. |
| Beethoven,
Nikolaus Johann, van 1776-1848 |
Zoon van Maria Magdalena Keverich en Johann van Beethoven, broer van Ludwig en Caspar Anton Carl, echtgenoot van Therese Obermayer. In zijn jeugd werd hij aangesproken met Nikola, later noemde hij zich Johann. Hij werd apotheker en grootgrondbezitter en kreeg geen kinderen, zodat na zijn door het grootste deel van zijn respectabele bezittingen in handen van zijn neef Karl is terecht gekomen.. Johanns relatie met zijn beroemde broer was uiterst conflictueus. Hij stierf waarschijnlijk van ouderdom. |
| Bell, Charles, 1774-1842 |
Engelse fysioloog, deed samen met de Fransman Magendie belangrijke ontdekkingen betreffende de werking van het zenuwstelsel en de bloedsomloop. |
| Bentham,
Jeremy, 1748-1832 |
Engelse filosoof, creëerde de filosofie die het 'utilarisme' wordt genoemd en streeft naar het hoogste belang voor de grootste groep. |
| Berlioz,
Hector, 1803-1869 |
Franse componist van de Romantiek, groot bewonderaar van Beethoven. |
| Bernadotte,
Jean, 1764-1844 |
Franse generaal, later koning van Zweden, huwde Napoleons ex-geliefde Désirée Clary. Het huis Bernadotte zit nog steeds op de Zweedse troon. |
| Bernard,
Carl Joseph, 1775-1850 |
Boheemse schrijver-journalist, hoofdredacteur van de Wiener Zeitung, vanaf ongeveer 1818 goed met Beethoven bevriend, maar de vriendschap sneefde enkele jaren later. |
| Bigot, Marie, 1786-1820 |
Zeer goede pianiste, speelde a prima vista de Appassionata van blad, notabene in Beethovens handschrift. Ze was getrouwd, woonde een paar jaar in Wenen en was met Beethoven bevriend, wat bij hem een heel klein tikje dieper lijkt te zijn gegaan. Later woonde ze in Parijs. |
| Birkenstock,
Melchior, 1738-1809 |
Weense edelman, rijke kunstmecenas, vader van Antonie Brentano. Hij had interesse in Beethovens muziek, maar het is onbekend of ze elkaar ook persoonlijk kenden. In ieder geval waren ze niet bevriend. |
| Blake,
William, 1757-1827 |
Engelse schrijver, uitstekende dichter, originele tekenaar, trendsetter van de Romantiek, mijns inziens ver vooruit op zijn tijd.. |
| Blücher,
Gebhard, 1742-1819 |
Pruisische veldheer, samen met Wellington de grote overwinnaar bij Waterloo. Hij was populair bij zijn soldaten, die hem de bijnaam Alte Vorwärts hadden gegeven. |
| Boccherini,
Luigi, 1743-1805 |
Italiaanse componist, werkzaam in Spanje, uiterst belangrijk voor de ontwikkeling van de kamermuziek. |
| Bonaparte,
Jérôme, 1784-1860 |
Koning van Westfalen, broer van Pauline, Napoleon en Louis. Hij had de bijnaam König Lustig en dat zegt genoeg. Qua karakter leek hij wel wat op Napoleon, in ieder geval had hij diens krachtdadigheid en gedrevenheid. |
| Bonaparte,
Louis, 1778-1846 |
Koning van Holland, broer van Pauline, Napoleon en Jérôme. Napoleon was ontevreden over hem, zette hem af en lijfde Nederland in bij Frankrijk, terwijl de goedhartige Lodewijk toch zo z'n best had gedaan. Hij leerde zelfs Nederlands en toonde zich zeer bij het volk betrokken. Helaas had hij behalve een overambitieuze broer ook een slechte gezondheid en een slecht huwelijk (met Hortense de Beauharnais, Joséphines dochter). |
| Bonaparte,
Napoleon, 1769-1821 |
Keizer van Frankrijk, broer van Pauline, Louis en Jérôme, eerst echtgenoot van Joséphine de Beauharnais, later van Marie Louise von Habsburg, vader van Franz von Reichstadt, Alexander Walewski en misschien nog wel een paar onbekende personen. Het aantal over hem geschreven boeken vult gemakkelijk een buurtbibliotheek. |
| Bonaparte,
Pauline, 1781-1825 |
Zuster van Napoleon, Jérôme en Louis, de schoonheid van de familie, beroemd en berucht om haar levensstijl. Ze huwde eerst een commandant van haar machtige broer (Leclerc) en vervolgens de Italiaanse prins Borghese. |
| Boucher,
Alexandre-Jean, 1778-1861 |
Populaire Franse violist, geduchte concurrent van Paganini. Hij maakte concertreizen en leerde Beethoven kennen. |
| Bourbon,
Louis XIV, 1638-1715 |
Koning van Frankrijk, beter bekend als Le Roi Soleil, overgrootvader van Louis XV. |
| Bourbon,
Louis XV, 1710-1774 |
Koning van Frankrijk, achterkleinzoon van Louis XIV, grootvader van Louis XVI en een geducht rokkenjager. |
| Bourbon,
Louis XVI, 1754-1793 |
Koning van Frankrijk, kleinzoon van Louis XV, echtgenoot van Marie Antoinette von Habsburg, in zijn vrije tijd geen onverdienstelijke slotenmaker, gestorven onder de guillotine. |
| Brahms,
Johannes, 1833-1897 |
Duitse componist van de Laat-Romantiek met een diepe, soms zelfs overdreven en aan idolaterie grenzende verering voor Beethoven. |
| Brauchle,
Joseph Xaver, 1783-1838 |
Werknemer (en gedurende enkele jaren mogelijk ook minnaar) van Marie Erdödy, wier kinderen hij les gaf, min of meer bevriend met Beethoven, die hem een aantal vrolijke briefjes schreef. |
| Braun, Peter
en Josephine, 1758-1819 resp. 1765-1838 |
Rijke Weense baron en barones, protegeerden Beethoven zeer intensief aan het begin van zijn loopbaan. Later verdwenen ze naar de achtergrond, waarschijnlijk als gevolg van Brauns beslissing in 1802 Beethoven de huur van een zaal (Braun was theaterdirecteur) te weigeren voor een concert ten eigen bate. |
| Brentano,
Antonie, 1780-1869 |
Adellijke Weense, geboren Birkenstock, gehuwd met Franz, moeder van onder anderen Maximiliane en Karl Joseph, schoonzuster van Bettina en Clemens. Ze was goed bevriend met Beethoven en bleef na haar verhuizing in 1812 naar Frankfurt met hem corresponderen, welke situatie haar enkele muzikale opdrachten opleverde. Volgens sommigen was ze de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Brentano,
Bettina, 1785-1859 |
Duitse, feministisch-georiënteerde schrijfster, (half)zuster van Clemens en Franz, schoonzuster van Antonie. In 1810 flirtte ze met Beethoven, maar kort daarna trouwde ze met Arnim. Na Beethovens dood deed ze voorkomen of hij met haar had willen trouwen, waarbij ze zelfs brieven van hem vervalste. Ze is in het verleden wel eens naar voren geschoven als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte en ze is tot mijn verbazing onlangs opnieuw in die rol onder onze aandacht gebracht. |
| Brentano,
Clemens, 1778-1842 |
Duitse schrijver, (half)broer van Clemens en Bettina, zwager van Antonie. Hij publiceerde met zijn zwager Arnim de gedichtenbundel Des Knaben Wunderhorn. Hij deed een vergeefse poging Beethoven te interesseren voor een door hem geschreven gedicht. |
| Brentano,
Franz, 1765-1844 |
Bankier en zakenman te Frankfurt, (half)broer van Clemens en Bettina, gehuwd met Antonie Birkenstock, vader van onder anderen Maximiliane. Hij was in de jaren 1809/12 goed bevriend met Beethoven en trad na zijn terugkeer naar Frankfurt op als zijn zaakwaarnemer in Duitsland, totdat de componist de vriendschap verstoorde en in augustus 1823 aan de correspondentie een einde kwam. |
| Brentano,
Karl Joseph, 1813-1837 |
Jongste kind van Antonie Brentano-Birkenstock. Maar wie was de vader: Franz Brentano of Ludwig van Beethoven? Karl Joseph viel als kleuter ten prooi aan een ernstige ziekte en bleef fysiek en mentaal geretardeerd. |
| Brentano,
Maximiliane, 1802-1861 |
Oudste dochter van Antonie en Franz Brentano, Beethovens kleine Freundin, die erg goed piano speelde en door hem bedacht werd met enkele muziekstukken. Ze had ook later in haar leven succes als pianiste. |
| Breuning,
Eleonore, 1771-1841 |
Zuster van Stephan en Lorenz, dochter van Helene, echtgenote van Wegeler, pianoleerlinge van Beethoven. Ze werd Leonore of Lorchen genoemd. Mogelijk waren zij en Beethoven enige tijd verliefd op elkaar. In ieder geval waren ze in hun puberteit innig bevriend. |
| Breuning,
Gerhard, 1813-1892 |
Arts, zoon van Stephan. Als jonge puber kwam hij vaak bij Beethoven over de vloer en hij heeft ons een boeiend en belangrijk boekje nagelaten (Erinnerungen aus dem Schwarzspanierhause) over Beethovens laatste levensjaren, een ronduit fascinerende en meestal wel betrouwbare schets van de componist. |
| Breuning,
Helene, 1750-1838 |
Rijke, adellijke weduwe, moeder van Stephan, Eleonore en Lorenz, was voor de adolescent Beethoven een substituut-moeder. Hij lijkt haar te hebben vereerd. |
| Breuning,
Lorenz, 1776-1798 |
Zoon van Helene, broer van Eleonore en Stephan, werd Lenz genoemd, pianoleerling van Beethoven. Lenz studeerde enige tijd in Wenen, waar hij vriendschappelijk met Beethoven verkeerde. Het lijkt er veel op dat Beethoven veel verdriet heeft gehad van Lenz' akelig vroege dood. |
| Breuning,
Stephan, 1774-1827 |
Jurist, zoon van Helene, broer van Eleonore en Lorenz. Hij was een zeer goede (jeugd)vriend van Beethoven, hoewel de vriendschap nog wel eens werd ontsierd door conflicten. Vanaf 1825 was de vriendschap weer zeer innig en zodoende werd hij één van het drietal dat Beethovens erfenis regelde, terwijl Beethoven hem ook tot voogd had benoemd over zijn neef/pleegzoon Karl. Maar hier kwam niet veel van terecht, want net als Beethoven stierf Breuning aan een leverkwaal, slechts enkele maanden later. |
| Bridgetower,
George August Polgreen, 1778?-1860 |
Violist, halfbloed, de sensatie van muziekminnend Wenen, hield de Kreutzersonate ten doop en was korte tijd bevriend met Beethoven. Bridgetowers familie-achtergrond is nog steeds onderwerp van discussie. Hij zou een vader van Afrikaanse origine hebben gehad en een moeder met 'blank' bloed, waarschijnlijk Pools. |
| Brönte, gezusters | Engelse schrijfsters met een oeuvre dat heen en zwalkt tussen romantisch en realistisch. Charlotte (1816-1855) en Emily (1818-1848) zijn de twee belangrijkste. |
| Broadwood | Londense pianofabriek, bouwde de beroemde piano die Beethoven in 1818 werd geschonken. Tegenwoordig staat het gerestaureeerde instrument in Boedapest en er wordt geregeld op gespeeld. |
| Brown, John, 1735-1788 |
Engelse arts, bedenker van een onhoudbare theorie over de ziekten van het zenuwstelsel, die echter enige tijd zeer populair was. Ook Beethoven was geïnteresseerd en vroeg aan vrienden was zij ervan dachten. |
| Browne-Camus,
Johann Georg, 1767-1827 |
Russische officier met veel geld, protegeerde Beethoven gedurende enige jaren intensief, vooral in zijn eerste jaren in Wenen. Ook zijn echtgenote Anna Margaretha (1796-1803) figureerde in Beethovens leven. |
| Bruckner,
Anton, 1824-1896 |
Oostenrijkse componist van de Romantiek met een passie voor symfonieën en een bijgelovige angst er meer dan negen te schrijven. |
| Brunel, Marc en Isambard, 1769-1849, resp. 1806-1859 |
Engelse ingenieurs, vader en zoon, waarvan vooral de zoon zeer belangrijk was voor de ontwikkeling van de vroeg-industriële technologie. De vader werd in Frankrijk geboren, maar ontvluchtte zijn land in 1793. Toch stuurde hij zijn geniale zoon later naar Frankrijk voor studie, kennelijk met succes. |
| Brunswick,
Anna, 1752-1830 |
Hongaarse gravin, moeder van Franz, Therese, Josephine en Charlotte. Het zou best eens kunnen dat we in haar de splijtzwam tussen Beethoven en de door hem zeer beminde Josephine moeten veronderstellen, zodat aan hun (amoureuze?) relatie, begonnen in 1805, al snel een einde kwam. |
| Brunswick,
Charlotte, 1782-1843 |
Hongaarse gravin, dochter van Anna, zuster van Franz, Therese en Josephine. Ze woonde in Wenen korte tijd samen met Josephine, maar na haar huwelijk in 1805 verhuisde ze naar Duitsland. Ze bleef intensief corresponderen met haar beide zusters, maar aan haar contact kwam een einde. |
| Brunswick,
Franz, 1777-1849 |
Hongaarse graaf, grootgrondbezitter, zoon van Anna, broer van Therese, Josephine en Charlotte. Hij woonde meestal op een landgoed van de familie (meestal dat bij Boedapest) en was zelden in Wenen. Niettemin was hij goed bevriend met Beethoven. In 1812 bekoelde Franz' relatie met zijn zusters Josephine en Therese ten gevolge van de financiële problemen van de familie. |
| Brunswick,
Josephine, 1779-1821 |
Hongaarse gravin, dochter van Anna, zuster van Franz, Therese en Charlotte. Ze trouwde met Joseph Deym en kreeg vier kinderen. Na de dood van haar man in 1804 deed Beethoven z'n uiterste best haar te veroveren, maar uiteindelijk gaf ze de voorkeur aan Christoph Stackelberg, met wie ze trouwde in 1810. Nog drie keer werd ze moeder, maar na de echtscheiding in 1815 ging het bergafwaarts met haar, fysiek zowel als psychisch. Ze komt in aanmerking als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Brunswick,
Therese, 1775-1861 |
Hongaarse gravin, dochter van Anna, zuster van Franz, Josephine en Charlotte. Ze trouwde niet en zorgde voor Josephine en al haar kinderen. Later was ze actief in het kleuteronderwijs en ze schreef memoires, gebaseerd op haar dagboeken, die een belangrijke informatiebron over Beethoven zijn. Ze is in het verleden wel eens overwogen als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Burke,
Edmund, 1729-1797 |
Invloedrijke Ierse politicus en schrijver van uiterst conservatieve signatuur, liet zich vol afkeer uit over de Franse revolutie en minachtend over vrouwen. Ook als filosoof had hij de nodige invloed. Boeiend is nog steeds zijn visie op de aard van de schoonheid en het begrip 'subliem' dat zo typerend is voor de Romantiek, neerglegd in zijn boek Enquiry into origin of the sublime and beautiful. |
| Burney
Payne, Sarah, *1793 |
Beethoven droeg iets op aan deze mevrouw, schoonkleindochter van een beroemde Engelse muziekcriticus uit de achttiende eeuw. Zij bezocht hem in 1825 en met haar boeiende verslag van dit bezoek maakte ze furore in Engeland. In uitgebreide biografieën kan men haar getuigenis meestal wel aantreffen. |
| Bursy, Karl, 1791-1870 |
Duitse arts, vriend van Amenda. Hij bezocht Beethoven in diens laatste levensjaren en schreef hierover een uitgebreid verslag, waarin vooral zijn visie op Beethovens psychische gezondheid behartenswaardig is. |
| Byron,
George, 1788-1824 |
Engelse schrijver en dichter, die wel het prototype van 'De Romanticus' mag worden genoemd. Hij zette zich in voor de Griekse vrijheidsstrijd en viel ten prooi aan een dodelijke koorts, waarschijnlijk malaria. |
| Canova,
Antonio, 1757-1822 |
Italiaanse beeldhouwer van het Classicisme, die een beroemd beeld van Pauline Bonaparte maakte en zich lovend uitliet over haar benen. |
| Casanova,
Giovanni, 1725-1798 |
Italiaanse avonturier en beruchte vrouwenversierder, wiens dagboeken heel lezenswaardig zijn. Hij was een gewone burger, maar deed of hij van adel was en daarmee had hij indrukwekkend veel succes. |
| Castlereagh,
Robert, 1769-1822 |
Engelse, niet erg slimme politicus, minister van buitenlandse zaken, werd bij het Congres van Wenen wegens 'incompetentie' vervangen door Wellington. |
| Champollion,
Jean-François, 1790-1832 |
Franse archeoloog, grondlegger van de egyptologie, ontcijferde in 1821 de steen van Rosette, vanaf 1825 directeur van de afdeling Egypte van het Louvre. Vervolgens werd hij ook hoogleraar en hij publiceerde menig doorwrocht artikel over zijn baanbrekende werk. |
| Chateaubriand,
François, 1768-1848 |
Franse schrijver en politicus, veranderde nog wel eens van mening, maar op Napoleon had hij het nooit begrepen. |
| Cherubini,
Luigi, 1760-1842 |
Italiaans-Franse componist, werkzaam in Parijs (vanaf 1788), alwaar hij een onder zijn collega's wegens zijn macht en ambitie gevreesde man werd. Hij ontmoette Beethoven in Wenen en vertelde aan diens biograaf Schindler zijn herinneringen aan hem. Beethoven waardeerde zijn muziek zeer. |
| Choderlos
de Laclos, Pierre, 1741-1803 |
Franse schrijver, verantwoordelijk voor de cynische, maatschappijkritische, tegenwoordig weer zeer populaire roman Les liaisons dangereuses. |
| Chopin, Frédéric, 1810-1849 |
Pools-Franse componist van bijzondere allure (vind ik). Zijn oeuvre behoort tot de Romantiek, waarbij hij zich zowel door de Poolse als door de Franse cultuur geïnspireerd voelde. |
| Clary,
Josephine, 1777-1828 |
Praagse gravin die niet alleen mooi was, maar ook heel goed kon zingen en de mandoline bespelen. In 1796 inspireerde ze Beethoven, op dat moment in Praag, misschien tot het schrijven van de concertaria Ah! Perfido en in ieder geval tot de compositie van muziek voor haar instrument. |
| Clement,
Franz, 1780-1842 |
Beroemde Oostenrijkse violist, begon zijn carrière als wonderkind, hield vervolgens Beethovens vioolconcert ten doop, maar stierf in armoede, ondanks het luide gejuich van zijn tijdgenoten. |
| Clementi,
Muzio, 1752-1832 |
Italiaanse componist, pianist, pianobouwer en uitgever, door Mozart geminacht, door Beethoven gewaardeerd. Hij werkte in Engeland, maar maakte concertreizen en ontmoette Beethoven. Ze gingen een niet onsuccesvol samenwerkingsverband aan. |
| Coleridge,
Samuel, 1772-1834 |
Engelse dichter en filosoof van de Romantiek, excentriek mens met een spannend leven, goed bevriend met Wordsworth en verslaafd aan de opium. |
| Collin,
Heinrich Joseph, 1771-1811 |
Weense toneelschrijver, vrijwel vergeten (volgens sommigen ten onrechte), maar Beethoven maakte hem onsterfelijk door muziek te schrijven bij zijn toneelstuk Coriolanus. |
| Comte,
Auguste, 1798-1857 |
Franse filosoof, grondlegger van de sociologie, volgens zeggen een zeer getalenteerd, maar lastig en gecompliceerd mens, die later in zijn leven de voeling met de realiteit wat lijkt te zijn verloren. |
| Condorcet,
Jean Antoine, 1743-1794 |
Franse wiskundige en filosoof, speelde ook een rol bij de Franse revolutie, waar hij veel van verwachtte, maar voor als zovelen werd de revolutie uiteindelijk zijn ondergaan. Hij stierf in de gevangenis, vergiftigd. Moord of zelfmoord? |
| Constable,
John, 1776-1837 |
Engelse schilder van de Romantiek, terecht zeer geliefd (vind ik), mede vanwege zijn zeer fraaie kleuren en opvallende luchten. |
| Constant,
Benjamin, 1767-1830 |
Franse schrijver en politicus, fel tegenstander van Napoleon, minnaar van Belle van Zuylen, Juliette Récamier en Germaine de Staël, origineel mens met een spannend leven. |
| Cook, James, 1728-1779 |
Engelse ontdekkingsreiziger, ontdekte heel veel, onder andere Australië. Hij was een kundig cartograaf en astronoom en hij wist ook wat van voedingsleer, want als één der eersten zorgde hij voor vitamine-C-rijk voedsel aan boord van zijn schepen. |
| Coulomb,
Charles, 1736-1806 |
Franse natuurkundige naar wie de eenheid van elektrische lading werd genoemd. |
| Cramer,
Johann Baptist, 1771-1858 |
Duits-Engelse componist van voornamelijk pianomuziek, door Beethoven zeer gewaardeerd, maar de relatie bleef toch voornamelijk collegiaal. |
| Cramolini,
Ludwig, |
Duitse zanger, leerde Beethoven in 1818 kennen en bezocht hem enkele dagen voor zijn dood op zijn sterfbed, welke gebeurtenis hij in zijn memoires verwerkte. |
| Cristofori,
Bartolomeo, 1655-1731 |
Italiaanse uitvinder van de fortepiano. |
| Cuvier,
George, 1769-1832 |
Franse zoöloog en paleontoloog, grondlegger van de vergelijkende anatomie. |
| Czerny,
Carl, 1791-1857 |
Weense pianist, componist en muziekpedagoog, leerling van Beethoven (in 1801/3), leermeester van diens neef in 1816/18. Hij schreef boeiende memoires met veel bijzonderheden over Beethoven en zijn muziek. Geen biografie van Beethoven zonder veel citaten van Czerny. |
| Dalton,
John, 1766-1844 |
Engelse natuuronderzoeker, belangrijk voor de ontwikkeling van de atoomtheorie. |
| David,
Jacques-Louis, 1749-1825 |
Franse schilder, maker van dat beroemde schilderij van Napoleons kroning en dat nauwelijks minder beroemde schilderij van de beeldschone Juliette Récamier op een chaisse-longue. |
| Davy,
Humpfry, 1778-1829 |
Engelse scheikundige, bekend om zijn mijnlamp, zag helaas de mogelijkheden van lachgas over het hoofd. |
| Debussy,
Claude, 1862-1918 |
Franse componist van een hoofdzakelijk impressionistisch oeuvre. Hij was ook literair begaafd en schreef menig hilarisch, sarcastisch commentaar op het oeuvre van collega's, later uitgegeven als Monsieur Croche, anti-dilettante. |
| Delacroix,
François, 1798-1863 |
Franse schilder, illegitieme zoon van Talleyrand. Hij maakte dat wereldberoemde schilderij met de Franse maagd aan het hoofd van het opstandige volk, naar aanleiding van de revolutie van 1830. |
| Demscher, Ignaz, *1776? |
Weense ambtenaar en amateur-musicus. Beethoven schreef voor hem, waarschijnlijk bij wijze van grapje naar aanleiding van een discussie over geld, de canon Es muss sein (WoO.196). |
| Descartes,
René, 1596-1650 |
Franse (wetenschaps)filosoof, die nog altijd een uitdaging is voor (wetenschaps)filosofen en psychologen. |
| Deym von
Stritetz, Joseph, 1752-1804 |
Weense graaf. Hij leidde een spannend bestaan, waarbij hij -zegt men- vanwege een duel om een vrouw enige tijd uit Wenen verbannen werd, maar er onder een schuilnaam (Müller) toch woonde, overigens nadat hij -volgens hemzelf- enige tijd in Nederland had gewoond en zich aldaar had verdiept in de fabricage van wasfiguren. Later kreeg hij toestemming van de keizer zich weer van zijn eigen naam te bedienen. Hij huwde Josephine Brunswick, die vier kinderen van hem kreeg. Hij stierf aan een longziekte. |
| Diabelli,
Anton, 1781-1858 |
Oostenrijkse muziekuitgever, kennis van Beethoven, componeerde zelf ook wel eens en inspireerde Beethoven tot het schrijven van de beroemde pianovariaties opus 120. |
| Dickens,
Charles, 1812-1870 |
Engelse schrijver, grondlegger van de sociale roman en niet alleen als literator, maar ook als geschiedschrijver onontkoombaar. |
| Diderot,
Denis, 1713-1784 |
Franse filosoof en wetenschapper, samensteller van de beroemde Encyclopédie en schrijver van een gigantische hoeveelheid boeken, zowel filosofisch-wetenschappelijke, als romans. |
| Ditters
von Dittersdorf, Karl, 1739-1799 |
Duitse componist, tegenwoordig vrijwel vergeten, volgens sommigen ten onrechte. |
| Dragonetti,
Domenico, 1763-1846 |
In zijn tijd zeer beroemde en zeer vaardige Italiaans-Engelse contrabassist, leerde in 1799 Beethoven kennen en beïnvloedde hem waarschijnlijk met betrekking tot de compositie van werken waarin de contrabas een (belangrijke) rol speelt. |
| Dressler,
Ernst Christoph, 1734-1779 |
Operazanger die kennelijk ook wel eens wat componeerde, want de nog piepjonge Beethoven schreef variaties op een thema van hem. |
| Droste-Hülshoff,
Anette, 1797-1848 |
Duitse schrijfster en dichteres van de Hoog-Romantiek. Nogal ongenietbaar geworden, vind ik. |
| Dukas, Paul, 1863-1935 |
Franse componist van de Laat-Romantiek, bewonderde Beethoven, tegenwoordig bij het grote publiek eigenlijk alleen nog maar bekend om zijn spannende L' apprenti sorcier. |
| Duncker,
Johann, 1768?-1842 |
Duitse politicus, in zijn vrije tijd toneelschrijver, tegenwoordig vrijwel vergeten. |
| Duport,
Jean-Louis en Jean-Pierre, 1749-1819 resp. 1741-1818 |
Broers, cellisten, leerden Beethoven kennen toen hij in Berlijn in 1796 op concertreis was. Ze waren een belangrijke stimulans voor zijn interesse in muziek voor cello en piano. |
| Dussek,
Josepha, 1754-1824 |
Tsjechische zangeres. Ze was bevriend met Mozart en leerde Beethoven kennen toen deze in 1796 een concertreis naar Praag maakte. |
| Dus(s)ek
(Duschek),
Franz Xaver, 1731?-1799 |
Tsjechische componist/pianist. Hij was zeer belangrijk voor de ontwikkeling van de pianotechniek en leidde een onrustig bestaan. Er wordt gefluisterd dat zijn echtgenote een affaire met Mozart had. In ieder geval liep zijn huwelijk uit op een scheiding. |
| Dvorak,
Antonin, 1841-1904 |
Tsjechische componist van de nationalistische school. |
| Van den Eeden, Pfeif(f)er en Rovantini | Deze heren gaven de kleine Ludwig van Beethoven les, nadat vader Johann tot de conclusie was gekomen dat zijn eigen lessen niet meer toereikend waren. De al zeer oude Van den Eeden was hoforganist. Pfeiffer bespeelde zowel de hobo als de piano en wordt in de Beethovenologie vaak beschreven als Johanns vaste kroegmaat. Rovantini was behalve violist ook familie van de Beethovens en hij stierf zeer jong (in 1781), zodat aan de lessen al snel een einde kwam. |
| Erdödy,
Marie, 1778-1837 |
Hongaarse gravin, geboren Niczky, in het bezit van een klein landgoed bij Wenen en drie kinderen. Ze leefde vanaf ongeveer 1804 gescheiden van haar man (Peter), nam vanaf ongeveer 1801/2 pianoles bij Beethoven en deed veel voor hem. Hij woonde enkele maanden (winter 1808/9) in haar appartementen in een stadspaleis in het centrum van Wenen. Enkele jaren geleden is ze voor de tweede keer onder de aandacht gebracht als mogelijke geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Ertmann,
Dorothea, 1781-1849 |
Weense barones, geboren Graumann. Vanaf ongeveer 1801/2 nam ze pianoles bij Beethoven en ze werd zowel een goede vriendin als een uitstekende pianiste. Ondanks haar voortreffelijke huwelijk met officier Stephan werd ze in de jaren zeventig enige tijd overwogen als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Eskeles, Cäcilie, 1760-1826 |
Barones, getrouwd met een Weense bankier, moeder van een dochter (Marie, geboren in 1803). In haar vriendschapsalbum of dat van haar dochter schreef Beethoven in 1820 een kort lied. |
| Esterházy | Zeer rijke familie van Hongaarse grootgrondbezitters en kunstmecenassen, werkgevers van Haydn. Voor Beethoven waren Nikolaus (1765-1833) en zijn vrouw Maria Josepha Hermenegild (1768-1845), geboren Liechstenstein, belangrijk. Later bekoelde de relatie. Sinds kort is Almerie (1789-1848), een lid van een andere tak van de familie in het vizier van de Beethovenologen, want volgens sommigen zou zij de al zo lang gezochte Unsterbliche Geliebte zijn geweest, ondanks haar huwelijk met Murray. |
| Euler,
Leonhard, 1707-1783 |
Zwitserse wiskundige, belangrijk voor de ontwikkeling van de differentiaalrekening, wordt beschouwd als één van de grootste wiskundigen aller tijden, was in ieder geval de schrijver van een adembenemend omvangrijk wetenschappelijk oeuvre. |
| de
Falla, Manuel, 1876-1946 |
Spaanse componist van de nationalistische school, ondanks zijn 'late' geboortejaar. |
| Faraday,
Michael, 1791-1867 |
Engelse natuurkundige, ontdekker van de electrische inductie. Hij was van zeer eenvoudige komaf, maar dat verhinderde hem niet een schitterende carrière te maken. |
| Fichte,
Johann, 1762-1814 |
Duitse filosoof, introduceerde het begrip Volksgeist, waarmee hij nationalistische gevoelens stimuleerde. |
| Field, John, 1782-1837 |
Componist van de Romantiek, van Ierse origine, maar hij werkte voornamelijk in Schotland. |
| Fischenich,
Bartholomäus, 1774-1831 |
Jurist aan de Bonner universiteit, bevriend met Schiller, aan wiens echtgenote hij een beroemd geworden brief deed toekomen, waaruit blijkt dat Beethoven al in Bonn overwoog de Schillers gedicht An die Freude op muziek te zetten. |
| Fischer | In 1776 werd deze bakker zowel de huisbaas als de buurman van Johann van Beethoven. Zijn zoon Gottfried (1780-1864) en zijn dochter Cäcilia (1762-1845) publiceerden in 1838 een manuscript met daarin alles wat er in hun familie bekend was over de Beethovens. Helaas zijn deze memoires niet altijd betrouwbaar gebleken, wat geen wonder is, gezien het aantal schijven en de lange periode tussen gebeurtenis en publicatie. |
| Flaubert,
Gustave, 1821-1880 |
Franse schrijver, trendsetter van de naturalistische stroming, die desondanks een stevige scheut romantiek in zijn boeiende oeuvre goot. |
| Fourier,
François, 1772-1837 |
Franse socialist avant la lettre. |
| Fourier,
Jean, 1768-1830 |
Franse wiskundige, belangrijk voor de ontwikkeling van de trigonometrie, wat hem niet verhinderde met Napoleon mee te reizen naar Egypte. Gelukkig kwam hij veilig terug. |
| Franck, César, 1822-1890 |
Franse componist van Belgische origine met oeuvre dat voornamelijk tot de Romantiek behoort. |
| Frank,
Johann Peter, 1745-1821 |
Weense arts, één van de grondleggers van de gezondheidsleer, in 1801 door Beethoven geraadpleegd. |
| Franklin,
Benjamin, 1702-1790 |
Amerikaanse politicus en fysicus. Onwaarschijnlijk geniale man, die een enorme invloed uitoefende op het politieke denken in zijn tijd, zowel in Amerika als in Europa. |
| Friedrich,
Kaspar, 1774-1840 |
Duitse schilder van de Romantiek, deed mijns inziens (te) veel pathetiek in zijn doeken, maar mooi zijn ze wel en romantischer is nauwelijks mogelijk. |
| Fries,
Moritz Christian, 1777-1826 |
Rijkse Weense graaf, protegeerde Beethoven vooral in het begin van zijn carrière. Hij sprong wat luchthartig om met het familiekapitaal en in de jaren twintig ging hij failliet. |
| Galitzin,
Nikolaus, 1794-1866 |
Russische edelman (min of meer 'Golitsïn' op z'n Russisch), cellist, bestelde strijkkwartetten bij Beethoven en daarvoor mag hij wel geloofd en geprezen worden. Helaas was hij niet bepaald vlot van betalen, tot groot ongenoegen van de componist. Na Beethovens dood bleek er nog steeds een bedrag open te staan. |
| Gall, Franz, 1758-1828 |
Duitse anatoom, grondlegger van de achterhaalde frenologie, maar ook de schrijver van een belangrijk boek over de bouw van het zenuwstelsel (1810), dat kan worden gezien als het begin van serieus, modern onderzoek van de hersens en het zenuwstelsel. |
| Gallenberg,
Wenzel Robert, 1783-1839 |
Weense graaf, componist van veel balletten en weinig allure. Hij trouwde met Giulietta Guicciardi, in wie ook Beethoven enige tijd geïnteresseerd lijkt te zijn geweest. Het huwelijk was geen succes. |
| Galvani,
Luigi, 1737-1798 |
Italiaanse arts en natuurkundige aan wie we het begrip 'galvanisme' te danken hebben (maar bij kikkers is hij vast niet populair). |
| Gauss, Karl, 1777-1855 |
Duitse wiskundige aan wie in de hedendaagse wiskunde onmogelijk valt te ontkomen, zo melden mij de deskundigen. |
| Gay-Lussac,
Louis, 1778-1850 |
Franse scheikundige, mag veel ontdekkingen op zijn naam schrijven. |
| Gellert,
Christian Fürchtegott, 1715-1769 |
Duitse dichter en schrijver die in zijn tijd ontzettend populair was en ook door Goethe werd geloofd en geprezen. Diverse componisten, waaronder C.Ph.E.Bach en Haydn, gingen Beethoven voor in het op muziek zetten van zijn teksten. |
| Gerhardi,
Christine, *1777?-? |
Weense zangeres, werkte met Beethoven samen en wekte daarbij misschien zijn tedere gevoelens op (in ieder geval volgens ene Bertolini, die enige jaren Beethovens huisarts was). Later kwam er een kink in de collegiale kabel en toen ze met een ander trouwde, verdween ze langzamerhand uit Beethovens leven. |
| Géricault,
Théodore, 1791-1824 |
Franse schilder van de Romantiek, voorzien van een indrukwekkend vermogen beweging en emoties uit te drukken in verf. |
| Giannatasio del Rio | Fanny (Franziska, 1790-1873) en Nanny (Anna, 1792-1868) waren de dochters van Gajetan (1764-1828), de directeur van de kostschool waar Beethoven zijn neefje Karl onderbracht in 1816, nadat hij de voogdij over hem had gekregen na de dood van zijn broer. Fanny's herinneringen aan haar contacten met Beethoven, op wie ze onmiskenbaar zeer verliefd was, werden gepubliceerd en ze vormen een belangrijke informatiebron. Hij had echter niet de geringste interesse in de weinig aantrekkelijke Fanny en besteedde meer tijd aan de mooiere Nanny, maar die was reeds verloofd en trouwde in 1819. |
| Glass,
Philip, *1937 |
Hedendaagse Amerikaanse componist. Hij begon ooit als avant-garde, maar de laatste jaren geeft hij de voorkeur aan populairder klanken, die door sommigen van zijn collega's worden afgedaan als 'slechts' New Age. Maar hij blijft ongekend populair, de laatste jaren (ook) als componist van filmmuziek. Ach, lelijk is het niet... |
| Gleichenstein,
Ignaz, 1778-1828 |
Weense baron, cellist, was enkele jaren (1807/10) Beethovens 'secretaris' en introduceerde hem bij de familie Malfatti, waarbij hij de rol van intermediair kreeg opgedrongen bij Beethovens weinig succesvolle hofmakerij jegens Teresa. Hun vriendschap verwaterde nadat Gleichenstein in 1811 naar Freiburg was verhuisd, hoewel ze toch wel contact bleven houden. |
| Glöggl,
Franz Xaver, 1764-1839 |
Domkapellmeister te Linz. Beethoven schreef wat muziek voor hem, mogelijk om hem voor zijn karretje te spannen: de bisschop om hulp vragen teneinde zijn broer Johann te laten breken met zijn huishoudster, met wie Johann in concubinaat leefde. Hij had geen succes: Johann trouwde het meisje. Franx Xavers zoon Franz (1797-1872) deed kort voor zijn dood allerlei familieherinneringen over Beethoven aan diens belangrijkste biograaf Thayer toekomen. |
| Gluck,
Christoph Willibald, 1714-1787 |
Duits-Franse componist van het Classicisme, vernieuwer van de opera, door Beethoven gewaardeerd en ook tegenwoordig nog populair. Terecht, vind ik. |
| Goethe,
Johann Wolfgang, 1749-1832 |
Duitse schrijver, filosoof, wetenschapper en politicus, ontzettend belangrijk man in zijn tijd. Beethoven vereerde hem, maar een ontmoeting tussen de kunstenaars was niet zo'n succes, want ze lagen elkaar niet zo erg. Nadat hij Beethoven had ontmoet, schreef Goethe aan zijn vrouw dat hij diep onder de indruk was van Beethovens talent als musicus, maar dat hij bezwaren had tegen diens 'ongebreidelde' persoonlijkheid. Anderzijds vond Beethoven Goethe 'te veel op de hoflucht gesteld'. Toch bleef de componist de schrijver vereren, veel meer dan andersom. |
| Goldsmith,
Oliver, 1728-1774 |
Engelse schrijver, trendsetter van de Romantiek. |
| Górecki,
Henryk, *1933 |
Hedendaagse Poolse componist, producent van muziek die soms bijna klassiek is, soms uitgesproken avant-garde, soms bijkans New Age. |
| Goya,
Franzisco, 1746-1828 |
Spaanse schilder, wiens even indrukwekkende als omvangrijke oeuvre veel verschillende stijlen omvat. Hij leidde een spannend bestaan, werd beroemd en gevierd, maar had het ongeluk doof te worden. |
| Graf, Conrad, 1782-1851 |
Weense pianobouwer, leende Beethoven een nieuw 4-korig instrument toen zijn Broadwood nodig gerepareerd moest worden. Na Beethovens dood is de piano in kwestie waarschijnlijk teruggegaan naar de bouwer. In het Beethoven-Haus in Bonn staat een Graf die geacht wordt dit exemplaar te zijn. Er kan niet meer op worden gespeeld, maar een ander exemplaar van precies hetzelfde type wordt regelmatig gebruikt bij recitals. |
| Grétry,
André, 1742-1813 |
Belgische operacomponist, werkzaam in Frankrijk, rivaal van Gluck. Beethoven waardeerde hem wel en leerde van hem, maar tegenwoordig is hij niet meer in trek. |
| Grieg,
Edvard, 1843-1907 |
Noorse componist van de Romantiek. Hij voelde zich zeer geïnspireerd door de Noorse volkscultuur. |
| Grillparzer,
Franz, 1791-1872 |
Belangrijke Oostenrijkse toneelschrijver. Hij bewonderde Beethoven zeer, maakte kennis met hem en schreef zijn grafrede, die werd uitgesproken door de toneelspeler Anschütz. |
| Grimm, Wilhelm en
Jacob, 1786-1859 resp. 1785-1863 |
Duitse broers, taalgeleerden en schrijvers. Ze verzamelden de beroemde sprookjes. |
| Guicciardi,
Giulietta, 1784-1856 |
Hongaars-Italiaanse gravin, nicht van de Brunswicks, pianoleerlinge van Beethoven. Hij was waarschijnlijk verliefd op haar, maar hoewel in eerste instantie de liefde wel een beetje wederzijds lijkt te zijn geweest, gaf ze toch de voorkeur aan haar neef, de componist Gallenberg, met wie ze in 1803 trouwde. Desondanks is ze lange tijd overwogen als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Guillotin,
Ignace, 1738-1814 |
Franse arts, vervolmaakte de door een ander uitgevonden valbijl. Op humanitaire gronden overigens. |
| Habsburg,
Franz I/II, 1768-1835 |
Tot 1806 keizer van het 'Heilige Roomse rijk der Duitse Natie'. Aartshertog en keizer van Oostenrijk (vanaf 1804), koning van Hongarije en Bohemen. Zoon van Leopold II, vader van Marie Louise, broer van Beethovens pianoleerling Rudolph, wat hem niet verhinderde een hekel te hebben aan Beethovens muziek, die hij vond 'rieken naar revolutie'. Hij trouwde vier keer en kreeg negen kinderen. |
| Habsburg,
Joseph II, 1741-1790 |
Keizer van 'Het Heilige Roomse rijk der Duitse Natie', koning van Hongarije en Bohemen, aartshertog van Oostenrijk, zoon van Maria Theresia, broer van Marie Antoinette, Leopold II en Maximilian Franz, bijgenaamd 'de gekroonde revolutionair'. |
| Habsburg,
Leopold II, 1747-1792 |
Keizer van het 'Heilige Roomse rijk der Duitse natie', koning van Hongarije en Bohemen, aartshertog van Oostenrijk, zoon van Maria Theresia, broer van Marie Antoinette, Joseph II en Maximilian Franz, vader van Rudolph en Franz I/II. Hij regeerde slechts twee jaar. |
| Habsburg,
Maria Ludovica, 1787-1816 |
Keizerin van Oostenrijk, koningin van Hongarije en Bohemen, derde echtgenote van haar neef Franz I/II. |
| Habsburg,
Maria Theresia, 1717-1780 |
Keizerin van 'Het Heilige Roomse rijk der Duitse Natie', koningin van Hongarije en Bohemen, aartshertogin van Oostenrijk, moeder van Joseph II, Leopold II, Marie Antoinette en Maximilian Franz. |
| Habsburg,
Marie Antoinette, 1755-1793 |
Koningin van Frankrijk, echtgenote van Louis XVI de Bourbon, zuster van Leopold II, Joseph II, Maximilian Franz, dochter van Maria Theresia, stierf onder de guillotine. |
| Habsburg,
Marie Louise, 1791-1847 |
Keizerin van Frankrijk, tweede echtgenote van Napoleon Bonaparte, echtgenote van Adam Neipperg, dochter van Franz I/II, moeder van Franz von Reichstadt. |
| Habsburg,
Maximilian Franz, 1756-1801 |
Keurvorst van Keulen, Bonn en Münster, zoon van Maria Theresia, broer van Marie Antoinette, Joseph II en Leopold II. Nadat hij in 1795 had moeten vluchten voor de Fransen werd het keurvorstendom opgeheven. |
| Habsburg,
Rudolph, 1788-1832 |
Jongste broer van Franz I/II, zoon van Leopold II, aartshertog en aartsbisschop, pianoleerling van Beethoven vanaf ongeveer 1808. Hij gaf zijn leermeester vanaf 1809 een jaargeld (samen met Kinsky en Lobkowitz) en mag wel de trouwste en gulste van alle mecenassen worden genoemd. Het nageslacht heeft heel veel aan Rudolph te danken. |
| Hager zu
Altensteig, Franz, 1750-1816 |
Tot 1815 hoofd van de Weense geheime politie en een gevreesd man, die ook Beethoven goed in de gaten hield. |
| Hahnemann,
Christian, 1755-1843 |
Duitse arts, creëerde de homeopathie. |
| Haibel,
Jacob, 1762-1826 |
Oostenrijkse componist, tegenwoordig vergeten, ondanks (of dankzij) het feit dat hij Mozarts zwager was. |
| Halm, Anton, 1789-1872 |
Componist en pianist, vanaf 1815 in Wenen woonachtig, waar hij met Beethoven kennismaakte. Hij had een naam als pianist had te verliezen, maar bij Beethoven viel hij niet erg in de smaak. Als mens lagen ze elkaar wel. |
| Händel,
Georg Friedrich (later George Fredric Handel), 1685-1759 |
Duits-Engelse componist van de Barok, door Beethoven zeer bewonderd. |
| Han(n)over,
George II, 1683-1760 |
Engelse koning, grootvader van George III. |
| Han(n)over,
George III, 1738-1820 |
Engelse koning, kleinzoon van George II, vader van George IV. Hij werd in 1811 wegens krankzinnigheid vervangen door zijn zoon. Waarschijnlijk was zijn geestesziekte het gevolg van porfyrie, een aangeboren stofwisselingsziekte. |
| Han(n)over,
George IV, 1762-1830 |
Engelse koning, zoon van George III, prins-regent in de periode 1811/20, toen hij regeerde namens zijn als gevolg van een ernstige stofwisselingsziekte min of meer krankzinnig geworden vader. |
| Hargreaves,
James, 1745-1799 |
Engelse uitvinder, ontwierp een spinnewiel met meerdere spoelen. |
| Haslinger,
Tobias Carl, 1787-1842 |
Weense muziekuitgever, enige tijd gelieerd aan Steiner, vooral vanaf ongeveer 1815 goed bevriend met Beethoven, die hem niet alleen voorzag van vele brieven, maar ook van een canon. |
| Hatzfeld,
Maria Anna Hortensia, 1750-1813 |
Duitse gravin, een nicht van de keurvorst en een goede pianiste. Ze protegeerde de nog zeer jeugdige Beethoven, die pianovariaties aan haar opdroeg. |
| Haydn, Franz
Joseph, 1732-1809 |
Zie hoofdstuk III.2. |
| Hegel, Georg
Wilhelm Friedrich, 1770-1831 |
Duitse filosoof, bedenker van het 'Duits idealisme', dat erg stimulerend werkte op zowel de Romantiek als nationalistische gevoelens in Duitsland. |
| Heine,
Heinrich, 1797-1856 |
Duitse dichter van grote allure, schrijver van een nog steeds uitstekend leesbaar oeuvre. |
| Hensler,
Karl Friedrich, 1759-1825 |
Weense dichter, korte tijd directeur van het Theater an der Wien, dat in Beethovens leven een belangrijke rol speelde. |
| Herder,
Johann Gottfried, 1744-1803 |
Duitse filosoof, leraar van Fichte, gebruikte voor het eerst het woord Volkslied. Beethoven zette enkele gedichten van hem op muziek. |
| Herschel,
Friedrich Wilhelm (later William), 1738-1822 |
Duits-Engelse astronoom, ontdekte de planeet Uranus. |
| Hirsch,
Carl Friedrich, 1801-1881 |
Kennis van Beethoven, vertelde onderzoeker Frimmel van alles over zijn contacten met hem. Deze waren begonnen in juli 1817, toen hij Beethovens leerling werd, maar eindigden een jaar later al toen hij een loopbaan als ambtenaar prefereerde. Hirsch zei dat Beethoven Albrechtsberger een 'muziekpedant' noemde. Verder wees hij ons op Beethovens lage voorhoofd, blozende gelaatskleur, korte dikke vingers en de enorme rotzooi in zijn huis. |
| Hobbes,
Thomas, 1588-1679 |
Engelse filosoof met een niet onverstandige, maar erg pessimistische en onsociale visie op de mensheid. |
| Hofer,
Andreas, 1767-1810 |
Tiroolse vrijheidsstrijder, streefde naar onafhankelijkheid van Tirol. Napoleon maakte goed misbruik van hem bij zijn pogingen Oostenrijk te veroveren. Toen Hofer zijn nut voor hem had verloren, liet de dictator hem koelbloedig executeren. Nog altijd wordt Hofer in Tirol vereerd als een held en menig standbeeld van hem is daar te vinden. |
| Hoffmann,
Ernst Theodor Amadeus, 1776-1822 |
Duitse schrijver met een boeiend oeuvre, een passie voor muziek in het algemeen en die van Mozart en Beethoven in het bijzonder, en een verbluffend helder inzicht in het onbewuste van de mens. Beethoven schreef een canon voor hem (WoO.180). |
| Hohenzollern,
Friedrich II, 1712-1786 |
Koning van Pruisen, bijgenaamd 'de Grote', het prototype van een 'verlicht despoot'. |
| Hohenzollern,
Friedrich Wilhelm II, 1744-1797 |
Koning van Pruisen, neef en opvolger van Frederik de Grote. Er werd gefluisterd dat hij Beethovens biologische vader was, wat niet waar is en te maken had met des konings vele liefdesavonturen. |
| Hohenzollern,
Louis Ferdinand, 1772-1806 |
Pruisische prins aan wie Beethoven muziek opdroeg en met wie hij eens dineerde, bij welk diner de componist een ongewenst gerecht over het hoofd van de kelner uitgoot, zo meldt ons Beethovens vriend en leerling Ries. |
| Hölderlin,
Friedrich, 1770-1843 |
Duitse dichter van de Romantiek, werd krankzinnig (waarbij liefdesverdriet een rol speelde) en sleet zijn dagen in volstrekte afzondering in een toren. |
| Holz, Karl, 1799-1858 |
Weense ambtenaar, violist, vriend van Beethoven in diens laatste twee levensjaren. Ze bezochten samen menige kroeg, waarbij ze het zich wat al te goed lieten smaken, aldus meldt ons biograaf Schindler. Inderdaad noemde Beethoven, zelf toch bepaald geen geheelonthouder, Holz 'een zware drinker'. Maar overigens waren ze goede vrienden. |
| d'Honrath, Jeanette | Jeugdvriendin van Beethoven, stuurde hem een flirterig briefje, maar daarmee is eigenlijk alles gezegd over hun relatie. |
| Hoven,
Ludwig, *1839-? |
Enige zoon van Karl van Beethoven en Caroline Naske, wijzigde zijn naam eerst in Baron von Beethoven en beweerde dat hij de kleinzoon was van de beroemde componist, vluchtte wegens malversaties naar Amerika, wijzigde zijn naam aldaar in van Hoven, keerde terug naar Europa, maar stierf uiteindelijk toch in de USA op een onbekende datum. Hij was de vader van de laatste Beethoven, namelijk zijn zoon Karl, die zich weer gewoon Beethoven liet noemen en in 1917 in Wenen stierf. |
| Hugo, Victor, 1802-1885 |
Franse schrijver die een brug sloeg tussen de Romantiek en de realistische stroming in de literatuur. |
| Hufeland,
Christoph Wilhelm, 1762-1836 |
Duitse arts, natuurgenezer, publiceerde als eerste een vaktijdschrift en was goed bevriend met Goethe en Schiller. |
| Humboldt,
Alexander, 1769-1859 |
Duitse wetenschapper, bereisde de halve wereld en mag wel de 'vader van de geologie' worden genoemd. |
| Hume, David, 1711-1776 |
Schotse wetenschapper en filosoof van de Verlichting, voorloper van Kant. |
| Hummel,
Johann Nepomuk, 1778-1837 |
Oostenrijkse componist van een niet onverdienstelijk oeuvre, kennis van Beethoven. Ze onderhielden een wat moeizame relatie, maar waren gedurende enige jaren bevriend. |
| Hunter,
John, 1728-1793 |
Engelse chirurg van grote allure, verrichtte ook belangrijk fundamenteel onderzoek en kan worden beschouwd als de grondlegger van de tandheelkunde. |
| Ingres,
Jean, 1780-1867 |
Franse schilder van het Classicisme, maakte prachtige portretten (vind ik). |
| Isabey,
Jean-Baptiste, 1767-1855 |
Franse hofschilder, modeontwerper en een adembenemend mooie man, die dan ook heel populair was bij de hofdames. |
| Jefferson,
Thomas, 1743-1826 |
Amerikaanse politicus, voornaamste opsteller van de Onafhankelijkheidsverklaring. |
| Jeitteles, Alois, 1794-1858 |
Arts en dichter, woonde in Brünn (Brno), wiens gedichten Beethoven gebruikte voor zijn liederencyclus An die ferne Geliebte. Merkwaardigerwijs heeft Jeitteles nooit meer gedicht nadat hij die gedichtencyclus had gepubliceerd, wat nog wel eens tot de speculatie heeft geleid dat hij ze op Beethovens verzoek zou hebben gemaakt. |
| Jenner,
Edward, 1749-1823 |
Engelse arts, ontdekker van de vaccinatie met koepokentstof. Zijn werk werd vooraf gegaan door dat van John Haygarth ( 1740-1827), die in 1784 een vurig pleidooi voor de inoculatie tegen pokken het licht deed zien. Amper een decennium later ontdekte Jenner dat vaccinatie met koepokken veel veiliger was en hetzelfde resultaat had. |
| Johnson,
Samuel, 1709-1784 |
Engelse schrijver en geestige criticus met een grote hekel aan Voltaire en Rousseau. |
| Kanne,
Friedrich August, 1778-1833 |
Duitse theoloog, componist en dichter, woonde vanaf 1808 in Wenen en raakte met Beethoven bevriend. Jarenlang was Kanne toch nogal op de achtergrond in Beethovens leven, maar hij hielp hem uitstekend toen de compositie van de Missa Solemnis op stapel stond, vooral met het beter begrijpen van de Latijnse tekst. |
| Kant,
Immanuel, 1724-1804 |
Duitse filosoof van de Verlichting. Beethoven onderschreef Kants 'categorisch imperatief', wat door de meeste mensen als een filosofische omschrijving van hun geweten wordt aangevoeld. Kant meende een verband te zien tussen de wetten van de sterrenhemel boven ons en de morele wetten in ons, waarmee hij zich als wezenlijk religieus manifesteerde. De cynische en nuchtere Freud dacht er anders over. Hij vond dat zijn geweten niets met het firmament te maken had. |
| Kate, J.J.L.ten, 1819-1889 |
Nederlandse dichter, mag wat mij betreft de vergetelheid in. |
| Keats, John, 1795-1821 |
Engelse dichter van de Romantiek, bewonderd om zijn woordgebruik, stierf aan een ernstige ziekte, waarschijnlijk tuberculose. |
| Keglevics,
Barbara, 1780-1813 |
Mooie pianoleerlinge van Beethoven, trouwde met Odescalchi. Mogelijk was Beethoven een tikje verliefd op haar, maar zekerheid daarover hebben we niet, ondanks enkele getuigenissen dat ze had mogen verheugen in Beethovens amoureuze belangstelling. Zijn vele opdrachten aan haar kunnen echter ook een strikt zakelijke achtergrond hebben gehad. |
| Keverich,
Johann Heinrich, 1702-1759 |
Vader van Maria Magdalena, grootvader van Ludwig, Caspar Anton Carl en Nikolaus Johann van Beethoven, echtgenoot van Anna Klara Westorff, van beroep Hofkücheninspektor, later Oberhofkoch. Verder is er weinig over hem bekend. |
| Keverich,
Maria Magdalena, 1746-1787 |
Echtgenote van Johann van Beethoven, moeder van Ludwig, Caspar Anton Carl en Nikolaus Johann. Ze was een intelligente vrouw, die een behoorlijke opvoeding had genoten, maar ze verloor niet alleen haar eerste echtgenoot, maar ook een handvol kinderen aan de dood en stierf voortijdig aan depressie en tuberculose. |
| Kinsky,
Ferdinand, 1781-1812 |
Weense edelman die in 1809, samen met Rudolph von Habsburg en Lobkowitz, een contract ondertekende, waarbij hij Beethoven een jaargeld gaf. In 1812 stierf hij plotseling na een val van zijn paard en zijn weduwe wilde het jaargeld niet doorbetalen. Beethoven stapte naar de rechter en kreeg zijn gelijk, zij het ruim twee jaar later. |
| Kleinheinz,
Franz Xaver, 1765-1832 |
Duitse componist en pianopedagoog, leraar van Therese Brunswick en gedurende enige jaren in contact met Beethoven, van wie hij enige composities bewerkte, met diens toestemming overigens. |
| Kleist,
Heinrich, 1777-1811 |
Duitse dichter en schrijver van de Romantiek, pleegde samen met zijn geliefde zelfmoord. |
| Klopstock,
Friedrich, 1724-1803 |
Duitse dichter en schrijver, voorloper van Goethe en Schiller |
| Koch, Babette, 1771-1807 |
Jeugdvriendin van Beethoven. Zij en haar moeder hadden in Bonn een eethuis/café/danshuis, dat door Beethoven frequent schijnt te zijn bezocht. Het bestaat nog en is nog steeds in gebruik als eethuis. |
| Kotzebue,
August, 1761-1819 |
Oostenrijks-Joodse toneelschrijver, schrijver van Die Ruinen von Athen en König Stephan, kennis van Beethoven, tegenwoordig vooral bekend door zijn gewelddadige dood, die van grote politieke betekenis werd en Beethoven zeer aangreep. |
| Kreutzer,
Rodolphe, 1766-1831 |
Beroemde Franse violist, kwam in het kielzog van Bernadotte naar Wenen en vierde daar triomfen, waarna Beethoven zijn gelijknamige sonate aan hem opdroeg. Maar Kreutzer speelde hem nimmer. |
| Krumpholz,
Wenzel, 1750?-1817 |
Boheemse violist en goede vriend van Beethoven, die een lied (WoO.104) te zijner nagedachtenis schreef toen Krumpholz op straat plotseling stierf aan een beroerte. |
| Kuffner,
Christoph, 1777-1846 |
Oostenrijkse dichter, componeerde blijkbaar ook wel eens, want Beethoven varieerde over een thema van hem. Kuffner vertelde dat hij Beethoven eens vroeg naar diens voorkeur onder zijn symfonieën, waarna hij met grote beslistheid de derde zou hebben genoemd, waarbij moet worden aangetekend dat hij zijn laatste toen nog niet had geschreven. |
|
Laënnec,
René, 1781-1826 |
Franse arts, belangrijk voor de ontwikkeling van de auscultatie, welk woord zijn uitvinding is. Hem komt de eer toe als eerste een stethoscoop te hebben gebruikt. |
| Lagrange,
Joseph, 1736-1813 |
Franse wiskundige, hield zich bezit met de mechanica en de astronomie. |
| Lamarck,
Jean-Baptiste, 1744-1829 |
Voluit: Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet de Lamarck. Franse natuurwetenschapper die als eerste het woord 'biologie' gebruikte. |
| Lang,
Regine, 1786-1827 |
Duitse zangeres, kennis van Beethoven, hield -misschien- in december 1811 een compositie (het lied An die Geliebte, WoO.140) van hem ten doop, kreeg de partituur ervan in haar vriendschapsalbum geschreven en verdween vervolgens geheel uit zijn leven. |
| Lanner,
Joseph, 1801-1843 |
Weense componist van veel walsen (mijns inziens te veel), concurrent en vriend van Johann Strauss. |
| Laplace,
Pierre, 1749-1827 |
Franse wiskundige en astronoom, hield zich bezig met de beweging van de planeten. |
| Lavater,
Johann, 1741-1801 |
Zwitserse schrijver en predikant, om wie tegenwoordig terecht hard wordt gelachen vanwege zijn absurde ideeën over de fysionomie. |
| Lavoisier,
Antoine, 1743-1794 |
Franse scheikundige op wiens belangrijke ontdekkingen de moderne chemie is gebaseerd. |
| Lessing,
Gotthold Ephraim, 1729-1781 |
Duitse (toneel)schrijver, had veel invloed op het nageslacht. |
| Levin, Rahel, 1771-1833 |
Invloedrijke Duitse 'salon-mevrouw', tegenspeelster van Germaine de Staël, toen die enkele jaren in Duitsland woonde. Rahel ontmoette Beethoven in 1811 en 1812 in Bohemen en ze konden het goed met elkaar vinden, maar na zijn terugkeer naar Wenen verdween ze weer uit zijn leven. |
|
Lichnowsky |
Rijke, adellijke familie, van wie een handvol personen een rol speelde in Beethovens leven. Men legde hem in de watten en voorzag hem gedurende een aantal jaren van een vast inkomen. Belangrijk voor Beethoven waren het echtpaar Marie-Christiane (1765-1841) en Carl, hun moeder/schoonmoeder, de legendarische, muziekgekke gravin Thun (1744-1800), hun broer/zwager Moritz en in mindere mate hun zuster/schoonzuster Henriëtte. Carl leefde van 1761 tot 1814, Moritz van 1771 tot 1837. |
| Lichtenberg,
Georg Christoph, 1742-1799 |
Duitse natuurkundige en filosoof, bekend om zijn satirische kritiek op zijn tijd, tegenstrever van de Romantiek in het algemeen en Goethe en Lavater in het bijzonder. |
| Liechtenstein
|
Voor de componist Beethoven was van deze machtige familie vooral Josepha (1776-1848), geboren Fürstenberg, van belang. Ze was waarschijnlijk enige tijd zijn leerlinge. Ries getuigt van een komische gebeurtenis waarbij Beethoven hem op de vingers tikte wegens slordigheden, zelf achter de piano plaatsnam en ook niet foutloos speelde, waarna de ook aanwezige Josepha hem letterlijk op het hoofd sloeg bij wijze van straf. Hij had relativeringsvermogen genoeg om erom te lachen. Voor de mens Beethoven waren nog enkele andere leden van de familie van belang, waaronder misschien een aangetrouwd familielid: Maria Anna, geboren Khevenhüller (1770-1849). Ze is onlangs toegevoegd aan de lange lijst met kandidates voor de rol van Beethovens Unsterbliche Geliebte. |
| Linke,
Joseph, 1783-1837 |
Werknemer van Marie Erdödy, goede cellist, kennis van Beethoven, speelde enige tijd in het kwartet van violist Schuppanzigh. |
| Linnaeus,
Carolus, 1707-1778 |
Zweedse bioloog, grondlegger van de biologische systematiek. |
| Liszt, Franz, 1811-1886 |
Duitse componist van de Hoog-Romantiek, bewonderde Beethoven zeer. |
| Lobkowitz,
Joseph, 1772-1816 |
Zeer rijke muziekmecenas, telg uit een roemrijk, machtig geslacht, ondertekende in 1809 een contract (samen met Kinsky en Rudolph von Habsburg), waarin ze Beethoven een jaargeld verschaften, dat echter bij de geldontwaardingen van 1810/11 sterk devalueerde, terwijl Lobkowitz bovendien failliet ging. Ook zijn zoon Ferdinand (1797-1868) speelde een rol in Beethovens leven, terwijl Josephs echtgenote Caroline juist merkwaardig afwezig lijkt te zijn geweest. Niettemin heeft men wel eens gespeculeerd dat Beethoven enige interesse in haar zou hebben gehad. |
| Locke, John, 1632-1704 |
Engelse filosoof, voorloper van de Verlichting. |
| Macpherson,
James, 1736-1796 |
Schotse schrijver, in zijn tijd zowel vereerd als verguisd vanwege zijn vermeende plagiaat (Ossian). |
| Magendie,
François, 1783-1855 |
Franse fysioloog, deed samen met de Engelsman Bell belangrijke ontdekkingen betreffende het zenuwstelsel en de bloedsomloop. |
| Mahler,
Gustav, 1860-1911 |
Oostenrijkse componist met een moeilijk in te delen oeuvre. Allerlei typeringen leest men: laat-romantisch, modern-klassiek, expressionistisch. Hij had een passie voor symfonieën en een panische angst om er meer dan negen te schrijven (zeggen ze). |
| Malchus,
Carl August, 1770-1840 |
Jeugdvriend van Beethoven, maakte in augustus 1792 in Bonn met hem kennis. Hij schreef een dweperige tekst in het vriendschapsalbum dat Beethoven als souvenir uit Bonn meenam, waarna de relatie door desinteresse sneefde, wat geen wonder is, gezien de korte duur ervan. |
| Malfatti,
Giovanni en Teresa, 1775-1859 resp. 1792-1851 |
Giovanni, een Weens-Italiaanse society-arts, later zelfs hofarts, behandelde Beethoven met grote tegenzin, want hij vond hem maar een 'verwarde kerel'. Controversieel is de manier waarop hij Napoleons enige zoon behandelde. Zijn familielid Teresa werd beroemd als het meisje dat Beethoven zou hebben geïnspireerd tot Für Elise. Mogelijk deed hij haar een huwelijksaanzoek, kennelijk tevergeefs. |
| Malthus,
Thomas, 1766-1834 |
Engelse econoom en filosoof met een hoogst onsociale levensbeschouwing en een pessimistische kijk op de ontwikkeling van de mensheid. |
| Mälzel,
Johann Nepomuk, 1772-1838 |
Duitse muziekleraar en uitvinder, die, hoewel zelf wel degelijk heel getalenteerd als mechanicus, rijk en beroemd werd door op de loop te gaan met de uitvinding van de Amsterdammer Winkel: de metronoom. Zijn relatie met Beethoven was niet bepaald wolkeloos, maar toen Mälzel in 1817 Wenen verliet, gingen ze toch als vrienden uit elkaar. |
| Marat, Jean
Paul, 1743-1793 |
Franse arts, publicist van de revolutie, voornamelijk beroemd geworden door het fraaie schilderij van David op zijn dood in bad, vermoord door de contrarevolutionaire Charlotte Corday. |
| Matthisson,
Friedrich, 1761-1831 |
Duitse dichter, tegenwoordig vrijwel vergeten, maar hij inspireerde Beethoven tot de compositie van menig lied. |
| Méhul,
Etienne, 1763-1817 |
Franse componist van opera's in classicistische stijl, waar Beethoven veel van heeft geleerd. |
| Mendelssohn,
Felix, 1809-1847 |
Duitse componist van de Romantiek, die kans zag de klassieke muzikale vormen niettemin voortreffelijk te handhaven. |
| Mesmer,
Franz Anton, 1734-1815 |
Weense arts. Hij werd als oplichter aan de kaak gesteld vanwege zijn 'mesmerisme', waarin hij ten onrechte oprecht en heilig geloofde. |
| Metternich,
Clemens Lothar Wenzel, 1773-1859 |
Zeer belangrijke Oostenrijkse politicus van Duitse origine en conservatieve signatuur. In 1848 kwam er eindelijk een einde aan zijn reactionaire bewind, waarna hij naar Engeland vluchtte. Hoewel hij later naar Wenen terugkeerde, was zijn politieke rol uitgespeeld. |
| de la Mettrie, Julien, 1709-1751 |
Franse arts met een uitgesproken materialistische en atheïstische levensbeschouwing, die hem niet bepaald in dank werd afgenomen. Hij publiceerde zijn visie in Nederland, want in Frankrijk was hem dit onmogelijk gemaakt. |
| Meyerbeer,
Giacomo, 1791-1864 |
Van oorsprong Duitse componist, kennis van Beethoven. Hij componeerde menige opera, die we echter tegenwoordig nog maar zelden horen. |
| Milder,
Anna, 1785-1838 |
Weense zangeres, getrouwd met Hauptmann, zong de rol van Leonore en kon bij Beethoven wel een potje breken. |
| Mirabeau,
Honoré, 1749-1791 |
Franse politicus, trachtte tevergeefs te bemiddelen tussen de revolutionairen en Louis XVI. |
| Montesquieu,
Charles, 1689-1755 |
Franse filosoof van de Verlichting, ontwierp het tegenwoordig geheel aanvaarde model van de scheiding van machten in de staatsinrichting. |
| Moscheles,
Ignaz, 1794-1870 |
Weense pianist en componist, tegenwoordig nog slechts zelden gespeeld. Hij was korte tijd Beethovens leerling (Beethoven droeg het pianouittreksel van zijn opera aan hem op) en is van belang in de discussie over diens controversiële metronoomgetallen, vooral die voor de negende symfonie. |
| Mozart,
Leopold, 1719-1787 |
Oostenrijkse componist, vader van muzikaal wereldwonder Wolfgang Amadeus. Hij maakte zijn eigen carrière ondergeschikt aan die van zijn onwaarschijnlijk geniale zoon en daar mogen we hem wel dankbaar voor zijn. |
| Mozart,
Wolfgang Amadeus, 1756-1791 |
Zie hoofdstuk III.2. |
| Müller,
Wilhelm Christian, 1752-1831 |
Duitse theaterdirecteur, ontmoette Beethoven en gaf zijn ervaringen met hem door aan het nageslacht. |
| Murat,
Joachim, 1767-1815 |
Prachtige Franse officier, zwager van Napoleon. Hij koos bij Leipzig de kant van de geallieerden, maar kreeg later de kogel, omdat hij bij Waterloo weer aan Napoleons kant had gestaan. Volgens sommigen is de ware achtergrond van dit doodvonnis een andere: Metternich had interesse in Murats echtgenote. |
| Naske,
Caroline Barbara, 1808-1891 |
Echtgenote van Karl van Beethoven, dochter van een advocaat, moeder van vier dochters en zoon Ludwig (van Hoven). Ze had een grote hekel aan haar schoonmoeder, maar verder weten we nauwelijks iets van haar. |
| Neefe,
Christian Gottlob, 1748-1798 |
Bonner musicus en muziekpedagoog, in dienst bij de Keulse keurvorst, leraar van de jeugdige Beethoven. Zonder Neefe geen Beethoven, denk ik, gezien de belangrijke rol die hij in het leven van de jonge componist speelde. |
| Neipperg,
Adam, 1775-1829 |
Graaf, Oostenrijkse diplomaat, tweede echtgenoot van Marie Louise von Habsburg. |
| Nelson,
Horatio, 1758-1805 |
Engelse admiraal, sneuvelde in de door de Engelsen gewonnen slag bij Trafalgar tegen Napoleon. |
| Newton,
Isaac, 1643-1727 |
Uiterst belangrijke Engelse natuurkundige met een voorliefde voor appels. |
| Novalis, 1772-1801 |
Nom de plume van Friedrich von Hardenberg, Duitse dichter van de Romantiek. Hij stierf na een hoogst onrustig bestaan. |
| Obermayer,
Therese, 1787-1828 |
Echtgenote van Nikolaus Johann van Beethoven, ongehuwde moeder van een dochter (Amalia Waldmann) van -waarschijnlijk- iemand anders. Ze had een slechte reputatie en schijnt haar echtgenoot voortdurend ontrouw te zijn geweest. |
| Oersted,
Hans, 1777-1851 |
Deense natuurkundige, belangrijk voor de ontdekking van het elektromagnetisme. |
| Ohm, Georg, 1789-1854 |
Duitse natuurkundige naar wie de eenheid van elektrische weerstand is vernoemd. |
| Oliva, Franz, 1786-1848 |
Weense boekhouder, later leraar, kennis van Beethoven. Hij fungeerde een tijdje als zijn secretaris, maar na 1812 werd de relatie wat losser en in 1820 verhuisde hij naar Rusland. |
| Oppersdorff,
Franz, 1778-1818 |
Tsjechische graaf, protegeerde Beethoven, maar een minder eerlijke handelwijze door Beethoven met betrekking tot de opdracht van de vijfde en zesde symfonie leidde in 1808/9 tot een breuk. |
| Owen, Robert, 1775-1858 |
Engelse textielfabrikant met veel te veel idealisme en veel te weinig realiteitszin. Dat leverde hem een faillissement op. |
| Pachler,
Marie Leopoldine, 1794-1855 |
Zeer goede pianiste, maakte in 1817 met Beethoven kennis en ontving tenminste één brief van hem, overigens vrijwel geheel gewijd aan muziek. Enkele jaren later ontmoetten ze elkaar nog eens bij toeval. Er is wel eens gespeculeerd dat Beethoven enige interesse in haar zou hebben gehad. |
| Paganini,
Niccolò, 1782-1840 |
Luid bejubelde Italiaanse violist en componist, leidde een uiterst roerig leven. |
| Paine,
Thomas, 1737-1809 |
Engels-Amerikaanse schrijver en politicus van de Verlichting, tegenwoordig weer aardig populair. |
| Paisello,
Giovanni, 1740-1816 |
Italiaanse componist, lag goed in de markt bij Napoleon, maar tegenwoordig is hij vrijwel vergeten. |
| Palffy von
Erdöd, Ferdinand, 1774-1840 |
Hongaarse graaf, tussen 1813 en 1825 eigenaar van het belangrijke Theater an der Wien, stond op slechte voet met Beethoven. |
| Parkinson, James, 1755-1817 |
Engelse arts die in 1817 als eerste de ziekte die later zijn naam zou krijgen, beschreef. Hij noemde het shaking palsy. |
| Pasqualati,
Johann Baptist, 1777-1830 |
Weense baron, kennis van Beethoven, die jarenlang in Pasqualati's ruime pand aan de rand van Wenen woonde. Het uitzicht beviel hem. Tegenwoordig is er een museum gevestigd. |
| Piccini,
Niccolò, 1728-1800 |
Italiaanse operacomponist, schreef er maar liefst 139, waar ik nog nooit een noot van heb gehoord. |
| Pinel,
Philippe, 1745-1820 |
Franse arts, belangrijk voor de ontwikkeling van de psychiatrie. |
| Piringer,
Ferdinand, 1780-1829 |
Assistent-dirigent van een concertzaal waar enige Beethoven-composities ten doop werden gehouden. Beethoven bedankte hem met een opdracht. |
| Poisson,
Jeanne Antoinette, Dame Lenormand d'Étoiles 1721-1764 |
Beter bekend als Madame de Pompadour, dat een korte, maar indrukwekkende carrière maakte als minnares van de Franse koning en veel invloed uitoefende op het culturele klimaat in haar tijd. Ze had een zeer exclusieve 'salon'. |
| Pall (of
Ball of Boll), Maria Josepha, 1714?-1775 |
Echtgenote van Louis/Ludwig van Beethoven, moeder van Johann, grootmoeder van Ludwig, Caspar Anton Carl en Nikolaus Johann. Ze stierf in een klooster aan drankverslaving. Vroeger meende men dat ze 'Poll' heette, maar nieuwe onderzoekingen doen vermoeden dat 'Ball' waarschijnlijk de juiste spelling is. Aanwijzingen hiervoor zijn het huwelijksregister en de doopaktes van haar kinderen. Echter, er staat in één van deze officiële stukken ook 'Beedhoven' gespeld, dus helemaal blind varen op deze documenten is niet zo'n goed idee. Elders wordt Maria Josepha zelfs 'Pals' genoemd. Deze verwarring heeft ertoe geleid dat er tot nu toe weinig over haar bekend is. |
| Potter,
Cipriani, 1792-1871 |
Engelse pianist en componist, ontmoette Beethoven in de jaren twintig en schreef daarover. |
| Priestley,
John, 1733-1804 |
Engelse theoloog, chemicus en fysicus, (mede)ontdekker van het zuurstofgas. |
|
Pringle, John, 17087-1782 |
Engelse arts, auteur van een boek met de voor zijn tijd verbluffende titel Experiments on Septic and Antiseptic Substances. Hij deed dit in 1750 en het leverde hem veel roem op. Niettemin was de tijd kennelijk nog niet voldoende rijp voor een visie als de zijne. |
| Radziwill,
Anton Henryk, 1775-1833 |
Russische prins, protegeerde Beethoven enige tijd, maar speelde verder geen rol van betekenis. |
| Rameau,
Jean-Philippe, 1683-1764 |
Franse componist van de Barok, ten onrechte weinig bekend bij het grote publiek. Hij was een bewonderaar van één van de belangrijkste componisten van de Hoog-Barok: zijn landgenoot Couperin, bijgenaamd le Grand, die een nog altijd interessant leerboek over de juiste manier van het bespelen van het clavecimbel het licht deed zien. |
| Razumowsky,
Andrej Kyrillovich, 1752-1836 |
Russische graaf, in 1793-1809 ambassadeur in Wenen, zwager van Carl Lichnowsky. Hij gaf Beethoven opdracht tot het schrijven van strijkkwartetten (opus 59), waarin Beethoven z'n beste beentje voorzette. |
| Récamier,
Juliette, 1777-1849 |
Beeldschone Franse 'salon-mevrouw', door half Frankrijk begeerd, te bewonderen op een beroemd schilderij van David. |
| Reicha,
Antonin, 1770-1836 |
Franse componist van Tsjechische origine, kwam in 1785 naar Bonn en sloot vriendschap met Beethoven. Zijn leven speelde zich later vooral af tussen Wenen (1802/8) en Parijs. Hij was bijna vergeten, maar tegenwoordig is hij weer meer te horen en niet ten onrechte. |
| Reichstadt,
Franz, 1811-1832 |
Oorspronkelijk François Bonaparte geheten, door zijn vader liefkozend L'Aiglon genoemd. Zoon van Napoleon Bonaparte en Marie Louise von Habsburg. De naam Franz Herzog von Reichstadt kreeg hij pas na zijn verhuizing naar Wenen na de val van zijn vader. Hij stierf waarschijnlijk aan een longziekte, mogelijk tuberculose, waarvoor hij werd behandeld door Malfatti, die ooit ook Beethoven als patiënt had gehad. |
| Reiss,
Johanna, 1785-1868 |
Echtgenote van Caspar Anton Carl van Beethoven, moeder van Karl en diens halfzusje Ludovica (1820-1891). Johanna's vaste minnaar, de getrouwde Hofbauer, zou de vader van het meisje zijn geweest. In ieder geval erkende hij het kind. Johanna, die zowel op het financiële als het seksuele vlak een slechte reputatie had, had geen gemakkelijk leven, met een slecht huwelijk, een pijnlijk onvermogen de tering naar de nering te zetten en een wel erg lastige zwager, die zijn uiterste best haar het leven zuur te maken in zijn strijd om zijn neefje, over wie hij in 1816 de voogdij had gekregen. Tot mijn verbijstering werd Johanna een aantal jaren geleden naar voren geschoven als kandidate voor de rol van Beethovens Unsterbliche Geliebte. Van Johanna bestaan helaas geen afbeeldingen (meer). |
| Rellstab,
Heinrich Friedrich Ludwig, 1799-1860 |
Oostenrijkse schrijver en muziekcriticus, beschreef zijn in 1825 opgedane ervaringen met Beethoven in zijn memoires en verdient mijns inziens wel een pak slaag omdat hij, overigens op gezag van een ander, de sonate opus 27, nr.2, voorzag van de belachelijke naam Mondscheinsonate. |
| Ries,
Ferdinand, 1784-1838 |
Duitse pianist en componist, leerling van Beethoven. Hij reisde veel en woonde van 1813 tot 1824 in Londen. Hij imiteerde Beethoven hem heel erg, té erg, in ieder geval volgens de componist zelf. Dat verhinderde Beethoven niet contact met Ries te blijven houden, hoewel ze ook wel eens conflicten hadden. Maar Ries was een aardige man en zijn boekje over Beethoven, geschreven samen met Wegeler, is zeer boeiend en zeer belangrijk voor de biograaf (Biographische Notizen über Ludwig van Beethoven). |
| Righini,
Vicenzo, 1756-1812 |
Italiaanse componist, tegenwoordig vrijwel vergeten. Beethoven varieerde over een thema van hem. |
| de
Robespierre, Maximilien, 1758-1794 |
Franse jurist, belangrijkste revolutionair van 1789, stierf onder de guillotine. |
| Rochlitz,
Friedrich, 1769-1842 |
Redacteur van de Allgemeine Musikalische Zeitung, uitgegeven in Leipzig. In zijn memoires schreef hij uitvoerig over een ontmoeting in 1822 met Beethoven, maar aan deze getuigenis wordt tegenwoordig sterk getwijfeld. Volgens sommigen zou hij Beethoven helemaal nooit hebben ontmoet. |
| Romanov,
Alexander I, 1777-1825 |
Tsaar aller Russen (vanaf 1801), broer van Constantin en Anna, had het tijdens het Wener congres uitgebreid aan de stok met Metternich. Beethoven droeg muziek aan hem op. |
| Romanov,
Constantin, 1779-1831 |
Russische krijgsheer, broer van Anna en Alexander I, homoseksueel (maar niettemin gehuwd) en dat stak hij niet bepaald onder stoelen of banken. Hij had een bijzonder slechte reputatie. |
| Romanova,
Anna Paulowna, 1795-1865 |
Russische prinses, zuster van Alexander I en Constantin, huwde later Willem II van Oranje. |
| Romberg, Bernhard
Heinrich, 1767-1841 |
Duitse cellist, leerde Beethoven al in Bonn kennen, verhuisde ook naar Wenen en bleef met hem in contact, maar van vriendschap was geen sprake. |
| Rosenbaum,
Joseph, 1770-1829 |
Excentrieke muziekminnaar, die ons een leuk dagboek heeft nagelaten, waarin Beethoven geregeld optreedt. Hij werd beroemd vanwege zijn roof van Haydns schedel uit zijn graf. |
| Rossini,
Gioacchino, 1792-1868 |
Italiaanse componist, vooral van luchtige opera's. Hij bezocht Beethoven en had een wat moeilijk gesprek met hem, mede ten gevolge van doofheid en taalproblemen. |
| Rousseau,
Jean-Jacques, 1712-1778 |
Franse filosoof, ondanks overeenkomsten met de filosofen van de Verlichting trendsetter van de Romantiek, door Beethoven gewaardeerd. |
| Rust, Wilhelm, 1787-1855 |
Oostenrijkse (?) pianist, ontmoette Beethoven en gaf zijn ervaringen met hem door aan het nageslacht. |
| de
Sade, Donatien, 1740-1814 |
Franse markies, schrijver, berucht vanwege zijn nog altijd onovertroffen pornografie, die hem overigens enkele malen in de Bastille terecht deed komen. Zijn tijdgenoten achtten hem psychisch gestoord, waar ze misschien wel gelijk in hadden. |
|
Saint-Hilaire, Geoffrey, 1772-1844 |
Franse bioloog, geloofde in biologische evolutie en bestreed zijn veel beroemdere landgenoot Cuvier die vast overtuigd was van de onveranderlijkheid der soorten. |
| Saint-Saëns,
Camille, 1835-1921 |
Franse componist met een oeuvre dat gedeeltelijk tot de Laat-Romantiek behoort. |
| Saint-Simon,
Claude, 1760-1825 |
Franse socialist avant la lettre. |
| Salieri,
Antonio, 1750-1825 |
Weens-Italiaanse componist, belangrijk man in het Weense muziekleven. Hij gaf Beethoven les in Italiaans en operazaken, was Mozarts aartsrivaal en er werd over hem geroddeld dat hij zijn tegenstander had vergiftigd. Toen hij aan het eind van zijn leven psychotisch werd, begon hij het waarachtig zelf te geloven. Beethoven was zo verstandig geen aandacht te besteden aan de roddelpraatjes. |
|
Sammartini, Giovanni, 1700-1775 |
Italiaanse componist, belangrijk vanwege zijn 'uitvinding': de symfonie. |
| Savigny,
Friedrich, 1779-1861 |
Duitse jurist, gelieerd aan de familie Brentano door zijn huwelijk met een zuster van Bettina en Clemens. |
| Scarlatti,
Alessandro, 1660-1725 |
Italiaanse componist van de Barok, vader van Domenico. |
| Scarlatti,
Domenico, 1685-1757 |
Italiaanse componist op de overgang Barok naar Classicisme, zoon van Allessandro, zeer belangrijk voor de ontwikkeling van de pianomuziek. |
| Scheffer,
Ary, 1795-1858 |
Nederlandse schilder van de Romantiek. |
| Schelling,
Friedrich, 1775-1854 |
Duitse filosoof met een voor mij onbegrijpelijke filosofie, die volgens deskundigen gerekend moet worden tot de zogenaamde 'Duitse idealisten'. |
| Schiller,
Friedrich, 1759-1805 |
Duitse schrijver en filosoof, goed bevriend met Goethe, door Beethoven zeer bewonderd en onbedoeld verantwoordelijk voor de tekst van het slotkoor van Beethovens negende symfonie. |
| Schindler,
Anton Felix, 1795-1864 |
Beethovens eerste biograaf, vanaf 1822 zijn 'onbezoldigd secretaris' en later zijn executeur-testamentair, waarbij hij werd geholpen door Holz en S.Breuning. Over zijn vriendschap met de componist deed Schindler erg overdreven en zowel zijn biografie als zijn visie op Beethovens muziek zijn hoogst onbetrouwbaar gebleken. Toch is zijn boek nog steeds onmisbaar voor de biograaf. |
| Schlegel,
August en Friedrich, 1767-1849 resp. 1772-1829 |
Duitse broers, historici, taalwetenschappers en grondleggers van de Romantiek. |
| Schlesinger,
Adolph Martin en Moritz Adolph, 1769-1838 resp. 1798-1871 |
Duitse uitgevers. De vader startte het bedrijf in 1810 in Berlijn en gaf de Berlijnse tak van de Allgemeine Musikalische Zeitung uit. De zoon begon in 1821 een tak van het bedrijf in Parijs. In 1819 maakten vader en zoon met Beethoven kennis. |
| Schlösser,
Ludwig, 1800-1886 |
Duitse musicus, bezocht Beethoven in 1822/23 en schreef hiervan een verslag, maar tegenwoordig twijfelt men aan de betrouwbaarheid van zijn getuigenis. |
| Schmidt,
Johann Adam, 1759-1809 |
Arts, door Beethoven geraadpleegd vanwege zijn doofheid en met dankbaarheid door hem vermeld in het Heiligenstädter Testament. Hij droeg een muziekstuk aan hem op (opus 38) en in 1807 raadpleegde hij hem nog eens, dit keer vanwege hoofdpijn. |
| Schneider,
Eulogius, 1756-1794 |
Franciscaner monnik, die in 1786 het klooster verliet en in 1789 in Bonn hoogleraar werd, leerstoel Schöne Wissenschaften. Hij had een passie voor literatuur en de Franse revolutie en trachtte beide passies op zijn jeugdige gehoor over te dragen, maar hij was zo onverstandig zich daadwerkelijk met de revolutie in te laten. Dat kostte hem op 1 april 1794 het hoofd. |
| Schönberg,
Arnold, 1874-1951 |
Weense componist, beroemd geworden als de 'uitvinder' van de atonale muziek. Hij zei veel van Beethoven te hebben geleerd, hoewel ik als onmuzikaal mens niet de geringste overeenkomst hoor. |
| Schopenhauer,
Arthur, 1788-1860 |
Duitse filosoof met een boeiende, maar zeer pessimistische visie, grote tegenstrever van de onverwoestbaar optimistische Hegel. |
| Schott | Uitgeverij in Mainz, uitgevers van het muziektijdschrift Cäcilia. Achtereenvolgens belangrijk waren Bernhard (1748-1809), Johann Andreas (1781-1840) en Adam Joseph (1794-1840). |
| Schubert,
Franz, 1797-1828 |
Veel te vroeg gestorven geniale Weense componist van de Romantiek. Over de vraag of en hoe hij en Beethoven elkaar kenden, wordt nog altijd getwist. Zie ook VII.2. |
| Schumann,
Robert, 1810-1856 |
Duitse componist van de Romantiek. Hij bewonderde Beethoven heel erg en schreef het een en ander over hem, maar voer toch een eigen koers. Zijn echtgenote Clara, dochter van Friedrich Wieck, was één van de beroemdste pianovirtuozen van haar tijd. |
| Schuppanzigh,
Ignaz, 1776-1830 |
Oostenrijkse, zeer dikke, maar zeer voortreffelijke violist, was jarenlang met Beethoven bevriend en hield menig werk van hem ten doop. Beethoven bombardeerde Schuppanzigh en zijn strijkers (Holz, Weiss, Linke) tot zijn Leibquartett. |
| Schwarzenberg | Oostenrijkse, adellijke, zeer rijke familie, met name Joseph Johann Nepomuk (1769-1833) speelde als mecenas een rol in Beethovens leven, terwijl zijn zuster Caroline genoemd moet worden omdat ze getrouwd was met Beethovens belangrijke mecenas Lobkowitz (zie aldaar). |
| Sertürner,
Friedrich, 1783-1841 |
Duitse apotheker, isoleerde en benoemde als eerste de morfine, het werkzame bestanddeel van opium. |
| Scott,
Walter, 1771-1832 |
Engelse schrijver, schepper van de historische roman. |
| Sebald,
Amalie, 1787-1846 |
Berlijnse zangeres. Ze was in 1811 en 1812 in Bohemen op vakantie, ontmoette Beethoven, waarbij eerst hij op haar en later zij op hem verliefd werd, maar het werd niets en ze huwde in 1815 een ander. Ze is in het verleden wel eens naar voren geschoven als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Sedlnitzky,
Josef, 1778-1855 |
Oostenrijkse graaf, hoofd van de Weense geheime politie vanaf 1815, berucht man, bijgenaamd Metternichs Pudel. |
| Seyfried,
Ignaz, 1776-1841 |
Oostenrijkse musicus, enige jaren (vanaf 1803) goed bevriend met Beethoven. Hij publiceerde zijn memoires, waarin menig ongeloofwaardig verhaal voorkomt, maar ook enkele goede observaties, die passen bij die van anderen. |
| Shelley,
Mary, 1797-1851 |
Engelse schrijfster, echtgenote van Shelley, dochter van Mary Wollstonecraft. Ze schreef het beroemde boek Frankenstein or the modern Prometheus. |
| Shelley,
Percy, 1792-1822 |
Engelse dichter van de Romantiek, kwam door verdrinking om het leven en misschien was dit zelfmoord. Het grote publiek heeft hem terzijde geschoven ten gunste van zijn echtgenote Mary. |
| Simrock,
Nikolaus en Peter, 1751-1832 resp. 1792-1868 |
Duitse muziekuitgevers, vader en zoon, kennissen van Beethoven, schreven het een en ander over hem. |
| Sibelius,
Jean, 1865-1957 |
Finse componist met een oeuvre dat op mij overkomt als zeer late Romantiek, voorzien van typisch Finse invloeden. |
| Silbermann,
Johann Gottfried, 1683-1753 |
Duitse fortepianobouwer. |
| Smart, George, 1776-1867 |
Engelse dirigent, medegrondlegger van de London Philharmonic Society. Correspondeerde met Beethoven en ontmoette hem in 1825. |
| Smetana,
Bedrich, 1824-1884 |
Tsjechische componist van de Romantiek. Hij werd zeer geïnspireerd door de Tsjechische volkscultuur. |
| Smith, Adam, 1723-1790 |
Engelse filosoof, mag wel 'de vader van de economische wetenschappen' worden genoemd. |
| Sonnleithner,
Joseph, 1766-1835 |
Oostenrijkse jurist, vertaalde en bewerkte in 1804 voor Beethoven Bouilly's Léonore ou L'amour conjugale en maakte er een geschikt libretto van. In 1806 bracht Stephan Breuning enkele wijzigingen aan, in 1814 werd het herschreven en ingekort door Treitschke. |
| Sonnenfels,
Joseph, 1733-1817 |
Oostenrijkse vrijmetselaar, adviseur van Joseph II von Habsburg, belangrijk en machtig man in zijn tijd. |
| Spohr,
Ludwig, 1784-1859 |
Duitse componist, violist en trendsettende dirigent. Hij ontmoette Beethoven en schreef in zijn memoires het een en ander over hem. Zijn niet onverdienstelijke oeuvre is nog wel eens te horen (maar ik vind er niet zoveel aan). |
| Stackelberg,
Christoph, 1777-1841 |
Estlandse baron, tweede echtgenoot van Josephine Brunswick, met wie hij in 1810 trouwde, maar die hij in 1814 weer verliet. Het is vrijwel zeker dat Beethoven en Stackelberg elkaar niet of nauwelijks kenden. |
| Stackelberg,
Minona, 1813-1897 |
Zevende kind van Josephine Stackelberg-Deym-Brunswick, maar wie was de vader: Christoph Stackelberg of Ludwig van Beethoven? |
| Staël,
Germaine, 1766-1817 |
Franse schrijfster met veel invloed op haar tijdgenoten, fel tegenstandster van Napoleon, tegenspeelster van Rahel Levin in de periode dat ze in Duitsland woonde. |
| Stamitz,
Johann, 1717-1757 |
Duitse componist, belangrijkste vertegenwoordiger van de Mannheimer Schule. |
|
Stein, Johann Andreas, 1728-1792 |
Pianobouwer uit Augsburg, uitvinder van een bepaalde techniek (later bekend als de Wiener Mechaniek) waar Mozart erg enthousiast over was. Vader van Nanette Streicher. |
| Steiner, Sigmund
Anton, 1773-1838 |
Oostenrijkse muziekuitgever, werkte enige tijd samen met Haslinger. De betrekkingen van het bedrijf met Beethoven begonnen in 1813. |
| Stendhal, 1783-1842 |
Nom de plume van de Franse schrijver Marie-Henri Beyle, had een hevige passie voor Napoleon, maar in andere zaken was hij zeer scherpzinnig en verrassend nuchter. |
| Stephenson,
George, 1781-1848 |
Engelse uitvinder, leverde een belangrijke bijdrage aan het ontstaan van de stoomlocomotief. |
| Stich,
Johann Wenzel, 1746-1803 |
Tsjechische hoornist, noemde zich ook Giovanni Punto, kennis van Beethoven, die het een en ander voor hem componeerde. |
| Stifter,
Adalbert, 1805-1868 |
Oostenrijkse schrijver van de Romantiek met veel natuurbeschrijvingen in zijn oeuvre. |
| Stoll, Maximilian 1742-1788 |
Weense arts, bestrijder van Brown en diens hypothese over de oorzaken van ziektes. Daarin had hij geen ongelijk, maar zijn eigen methoden waren geen haar beter: aderlaten, purgeren en braken. Beethovens arts Staudenheim, die hem gedurende enkele jaren behandelde, was een aanhanger van Stoll. |
| Storm,
Theodor, 1817-1888 |
Duitse schrijver met een oeuvre waarin de Romantiek allesbehalve afwezig is, maar dat toch ook realistisch is. |
| Strauss,
Johann, 1804-1849 |
Weense componist van veel te veel walsen (vind ik), vriend en concurrent van Lanner. |
| Strauss,
Richard, 1864-1949 |
Duitse componist, stopte nog een hoop Romantiek in zijn oeuvre, ondanks zijn geboortejaar. |
| Stravinsky,
Igor, 1882-1971 |
Russisch-Amerikaanse componist met een uiterst revolutionair, afwisselend en boeiend oeuvre, terecht wereldberoemd. |
| Streicher,
Nannette en Andreas, 1769-1833 resp. 1761-1833 |
Weense fortepianobouwers van Duitse origine (zie ook bij Stein), zeer goed bevriend met Beethoven, die hun instrumenten zeer waardeerde. Was de relatie met Andreas voornamelijk zakelijk, die met Nannette voornamelijk persoonlijk. Ze fungeerde enige tijd als een soort substituut-moeder voor Beethoven, totdat men ten onrechte over hun relatie begon te roddelen, waarna ze op de achtergrond raakte in zijn leven. |
| Stutterheim,
Joseph, 1764-1831 |
Oostenrijkse officier, kennis van Beethoven, die als dank zijn opus 131 aan hem opdroeg, omdat de man zeer z'n best had gedaan om neef Karl een goede baan in het leger te verschaffen. |
| Süssmayr,
Franz Xaver, 1766-1803 |
Oostenrijkse musicus, voltooide Mozarts Requiem na diens plotselinge dood. Over de kwaliteit van Süssmayrs bijdrage verschillen de meningen onder de deskundigen nogal. |
| Swieten,
Gottfried Bernhard van, 1733-1803 |
Weense baron van Nederlandse origine, protegeerde Mozart en Beethoven. Hij was een zeer invloedrijk man in zijn tijd. Als rechtgeaarde Hollander wordt hij geacht overdreven zuinig te zijn geweest, maar dat is niet helemaal terecht. Toen bij een opvoering van Haydns Schöpfung het publiek in zijn enthousiasme om het aanplakbiljet te bekijken de kraampjes van de marktkooplui onder de voet liep, betaalde hij genereus de schade. |
| de Talleyrand
de Périgord, Charles Maurice, 1754-1838 |
Franse hertog, politicus van bijzondere allure. Hij maakte een briljante carrière en had een nauwelijks te overschatten invloed op de Europese politiek gedurende een halve eeuw. Later trok hij zich terug uit de politiek en wijdde hij zich aan het schrijven van zijn indrukwekkende verzameling memoires. |
| Telemann,
Georg Philip, 1681-1767 |
Duitse componist van de Barok. |
| Thackery,
William, 1811-1863 |
Engelse schrijver van romans. Volgens deskundigen geven zijn boeken een goede tekening van de tijd waarin hij leefde. |
| Thieck of Tieck, Ludwig, 1773-1853 |
Duitse schrijver, schreef het sprookje Der gestiefelte Kater, ontmoette Beethoven in 1808 en kreeg een grote hekel aan hem. Aan Thieck danken we de getuigenis dat Beethoven na een ruzie met Lichnowsky diens borstbeeld op de grond kapot gooide. |
| Thomson, George, 1757-1851 |
Schotse muziekuitgever aan wie we de arrangementen te danken hebben die Beethoven en Haydn maakten van Europese volksliedjes. Zijn schriftelijke betrekkingen met Beethoven duurden vele jaren. |
| Tiedge,
Christoph August, 1752-1841 |
Duitse dichter, kennis van Beethoven vanaf 1811. Beethoven gebruikte een tekst van Tiedge voor de compositie van een lied (An die Hoffnung). |
| Tollens,
Hendrik, 1780-1856 |
Onbelangrijke, weinig interessante Nederlandse dichter (vind ik). |
| Tolstoi, Leo, 1828-1910 |
Russische schrijver van bijzondere allure. Hij voelde zich geïnspireerd door Beethovens Kreutzersonate. |
| Toscanini,
Arturo, 1867-1957 |
Beroemde Italiaans-Amerikaanse dirigent, voorzien van een verfrissende nuchterheid. |
| Treitschke,
Georg, 1776-1842 |
Duitse toneelschrijver, tegenwoordig vrijwel vergeten, maar in dit boek is hij aanwezig vanwege zijn bijdrage aan het libretto voor Beethovens enige opera. |
| de Trémont,
Louis-Philippe, 1779-1852 |
Franse baron, bezocht Beethoven en liet ons een beeldende beschrijving na van 's mans chaotische interieur. Zijn memoires worden in veel biografieën besproken. |
|
Tschoffen, Barbara, 1772-1847 |
Sinds juni 2002 valt het licht op deze beeldschone mevrouw, geboren Puthon, want ze is toegevoegd aan de lange lijst van kandidates voor de rol van Beethovens onsterfelijke geliefde. Erg groot acht ik haar kansen voorshands nog niet. Integendeel. Er is zelfs niets bekend over een of andere vorm van vriendschap tussen hem en haar. Maar we wachten af. |
| Turner, William, 1775-1851 |
Engelse schilder van de Romantiek, woonde korte tijd in Nederland. |
| Umlauf(f),
Michael, 1781-1842 |
Weense musicus en dirigent. Achter Beethovens rug dirigeerde hij de negende symfonie, omdat de componist daarvoor te doof was geworden. Voor zijn vader, Ignaz, schreef Beethoven twee aria's voor een Singspiel. |
| Unger, Karoline, 1803-1877 |
Mooie Weense zangeres. Ze zong de altpartij in de première van Beethovens negende symfonie, terwijl de nog mooiere Henriëtte Sontag (1806-1854) de sopraan voor haar rekening nam. Vooral Karoline kon het goed met Beethoven vinden. Er werd later zelfs over geroddeld. |
| Verdi,
Giuseppe, 1813-1901 |
Italiaanse operacomponist met een hekel aan het slotkoor van Beethovens negende symfonie. |
| Vering, Julie, 1791-1809 |
Dochter van één van Beethovens vele huisartsen. Misschien was Beethoven enige tijd op haar verliefd, maar ze trouwde in 1808 met zijn vriend Stephan Breuning. Amper een jaar later stierf ze. |
| Viganò,
Salvatore, 1769-1821 |
Italiaans-Duitse danser en choreograaf, ontwierp het scenario en de choreografie van Beethovens ballet Die Geschöpfe des Prometheus.Ze waren geen vrienden en Viganò verdween weer uit Beethovens leven. |
| Vivaldi,
Antonio, 1674-1741 |
Italiaanse componist van de Barok, tegenwoordig waanzinnig populair. Niet ten onrechte, maar men overdrijft. |
| Volta,
Allessandro, 1745-1827 |
Italiaanse natuurkundige naar wie de eenheid van elektrische spanning is vernoemd, bekend om de zogenoemde 'Zuil van Volta', in feite een batterij. |
| Voltaire, 1694-1778 |
Nom de plume van François-Marie Arouet, Franse schrijver en filosoof bij uitstek van de Verlichting, door Beethoven bewonderd, door Mozart streng afgekeurd. |
| Wagner,
Richard, 1813-1883 |
Duitse componist van de Hoog-Romantiek, bijkans synoniem met het begrip 'Duitse opera'. Hij had ook literair talent en schreef enkele beschouwingen over Beethovens muziek. |
| Waldstein,
Ferdinand Ernst, 1762-1823 |
Bonner graaf met een passie voor muziek, protegeerde de jonge Beethoven en werd door hem bedacht met de beroemde, gelijknamige sonate. De losbandige Waldstein stierf in behoeftige omstandigheden in Wenen. |
| Walewska,
Marie, 1789-1817 |
Poolse gravin, moeder van een buitenechtelijke zoon van Napoleon, hield oprecht van hem, maar hij nauwelijks van haar. De zoon, Alexander Walewski geheten, maakte later een mooie carrière in de Franse politiek. |
| Walpole, Horace, 1717-1797 |
Engelse schrijver. Hij gebruikte als eerste de term Gothic novel voor een overigens inmiddels vergeten roman. |
| Washington,
George, 1732-1799 |
Zeer belangrijke Amerikaanse politicus, oorspronkelijk planter, eerste president van de Verenigde Staten van Amerika. |
| Watt, James, 1736-1819 |
Engelse uitvinder naar wie de eenheid van (elektrisch) vermogen is vernoemd. Hij was de zoon van een timmerman, maar zijn vader stuurde hem naar school omdat het kind een zwakke gezondheid had. Dat bleek een verstandige keuze. |
| Watteau, Jean
Antoine, 1684-1721 |
Belangrijke Franse schilder van de Rococo. |
| Weber, Carl Maria, 1786-1826 |
Duitse componist van de Romantiek, ontmoette Beethoven, had kritiek op hem en dat was wederzijds. Weber schreef de eerste echte Duitse opera seria en was een voorbeeld voor Wagner. Zie ook VII.2. |
| Wegeler, Franz
Gerhard, 1765-1848 |
Duitse arts (gynaecoloog) en hoogleraar, echtgenoot van Leonore Breuning, (jeugd)vriend van Beethoven. Het boekje (Biographische Notizen über Ludwig van Beethoven) dat hij samen met Ries over Beethoven publiceerde, is zeer leerzaam en goed leesbaar, maar dat laatste ligt toch vooral aan Ries, die als schrijver superieur was. Niettemin is Wegeler als bron over Beethoven heel belangrijk. |
| Weissenbach,
Alois, 1766-1821 |
Oostenrijkse arts die rond 1814 Beethoven enige tijd behandelde, de tekst voor een cantate (Der glorreiche Augenblick) schreef en als dank een canon kreeg. Hij mag de eerste poging (1816) tot diagnosticeren van Beethovens doofheid op zijn naam schrijven. |
| Weissenthurn,
Johanna, 1773-1847 |
Dichteres en toneelspeelster aan wie Beethoven een muziekstuk opdroeg. |
| Wellington,
Arthur, 1769-1852 |
Engelse veldheer en politicus, geboren als Arthur Wellesley, maar wegens zijn verdiensten voor het vaderland in 1809 in de adelstand verheven. Samen met Blücher was hij de grote overwinnaar bij Waterloo. Hij was populair bij zijn soldaten, die hem liefkozend Old Hookey of Noosey noemden, uiteraard vanwege de vorm van zijn neus. |
| Westerholt,
Marie, 1774-1852 |
Jeugdvriendin van Beethoven op wie hij volgens zeggen ontzettend verliefd zou zijn geweest. In ieder geval was ze heel mooi, aldus de getuigenissen van tijdgenoten. Beethoven schreef wat muziek voor haar en haar familie. |
| Westorff, Anna
Klara, 1707-1768 |
Echtgenote van Heinrich Keverich, moeder van Maria Magdalena, grootmoeder van Ludwig, Caspar Anton Carl en Nikolaus Johann van Beethoven. Ze werd psychotisch en stierf op straat, waarschijnlijk door onderkoeling. Er bestaat nog steeds enige verwarring over haar voornaam. Men leest ook wel eens dat ze Maria Klara zou hebben geheten. Biograaf Thayer meende abusievelijk dat ene Anna Clara Daubach Beethovens grootmoeder was. Er was wel een Daubach in de familie, maar die heette Maria Gertrud en was van een andere generatie. |
| Wieck, Friedrich, 1785-1873 |
Duitse componist en muziekpedagoog, schoonvader van Schumann. Hij bezocht Beethoven en schreef daarover. |
| Willmann,
Magdalene, 1771-1801 |
Zangeres uit Bonn. Ze verhuisde naar Wenen en werkte met Beethoven samen, wat haar mogelijk een radicaal door haar afgewezen huwelijksaanzoek opleverde. In een grijs verleden is ze korte tijd overwogen als de geadresseerde van Beethovens brief aan de Unsterbliche Geliebte. |
| Winter, Peter, 1754-1825 |
Duitse componist, werkte in Wenen en en München. Hij was een geduchte rivaal voor Mozart. |
| Wolfmayer,
Johann Nepomuk, 1768-1841 |
Rijke Weense fabrikant van Joodse origine, bewonderaar en weldoener van Beethoven. Hij schijnt een groot aantal manuscripten van de componist bezeten te hebben en behoorde tot de kleine groep mannen die hem mocht tutoyeren. |
| Wollstonecraft,
Mary, 1756-1797 |
Engelse schrijfster, moeder van Mary Shelley, vrijgevochten feministe van het eerste uur, in het kraambed gestorven. |
| Wordsworth,
William, 1770-1850 |
Engelse dichter van de Romantiek, maar verder een aangepast mens, desondanks bevriend met de excentrieke Coleridge. |
| Wranitzky, Pavel, 1756-1808 |
Tsjechische componist en dirigent, enkele jaren directeur van twee belangrijke Weense muziektheaters, hield Beethovens eerste symfonie ten doop en was ook de eerste die de tanden in de Eroïca zette, in juni 1804 toen de symfonie werd gespeeld voor een kleine groep intimi. |
| Zmeskall,
Nikolaus, 1759-1833 |
Hongaarse graaf, cellist, vriend van Beethoven. Hij vereerde hem bovenmatig en bewaarde ieder vodje papier dat hij van hem ontving. Hij werd meer dan eens flink door hem misbruikt, maar Zmeskall vergaf Beethoven alles. In de laatste vijf jaar van Beethovens leven is Zmeskall vrijwel afwezig, mede ten gevolge van de gewrichtsziekte, waardoor hij niet meer kon lopen. Hij woonde de première van de negende symfonie bij in een draagstoel. |
| Zuylen, Belle
van, 1740-1805 |
Nom de plume van Elisabeth van Tuyll van Serooskerken, Nederlands-Franse schrijfster die tegenwoordig weer gewaardeerd wordt om haar heldere kijk op de politiek van haar tijd. |
| XII Index |
| Handleiding bij het zoeken naar specifieke informatie |
|
|
Afbeeldingenlijst |
|
Beethoven, op chronologische
volgorde Een algemene beschouwing over de waarde van de diverse Beethovenportretten is te lezen bij het hoofdstuk over Beethovens tweede periode, de paragraaf over Uiterlijkheden. In de portrettengalerij 'Gallery of genuine pictures' staan de volgende afbeeldingen van hem - Omstreeks 1784, schilderij door een onbekende - Omstreeks 1800, gravure door Neidl (naar Stainhauser) - 1801, schilderij door Riedel (naar Stainhauser) - In 1802, miniatuur door Hornemann - In 1804/5, schilderij door Mähler - In 1806, schilderijen door Neugass en Heckel - Omstreeks 1808, tekening door Schnorr von Garoldsfeld - In 1812, borstbeeld door Klein - In 1812, masker door Klein - In 1814, gravure door Höfel (naar Letronne) - In 1815, schilderij door Mähler - Omstreeks 1815, tekening door Hippius - Omstreeks 1816, schilderij door Schimon - In 1818, tekening door Klöber - In 1819, tekening door Hochenecker - In 1819/20, schilderij door Stieler - In 1820-26, karikaturen door Böhm, Lyser, Weidner, Hoechle en Tejeck - In 1823, tekening door Klosson - In 1823, schilderij door Waldmüller - In 1824, tekening door Decker - In 1827, tekening door Danhauser van Beethoven op zijn sterfbed - In 1827, tekening door Teltscher van Beethoven op zijn sterfbed - Beethovens dodenmasker door Danhauser Beethovens familie Zie de portrettengalerij 'The Beethoven family' voor - Grootvader Louis - Veronderstelde, maar waarschijnlijk onechte portretten van de ouders - Broer Johann Nikolaus - Neef Karl als jongeman - Neef Karl als man van middelbare leeftijd Overige portretten van personen uit Beethovens leven, op alfabetische volgorde Zie de portrettengalerijen 'The Breuning family' 'The Brunswick family' 'The Brentano family and the Erdödy family' 'Other persons (men)' 'Other persons (women)' voor - Amenda, Karl, kortstondig Beethovens goede vriend - Bigot, Marie, Beethovens flirt in 1807 - Brentano, Franz en Antonie, Beethovens goede vrienden - Brentano, Bettina, Beethovens flirt van 1810 - Breuning, Gerhard, zoon van Stephan, auteur van memoires over Beethoven - Breuning, Stephan, Beethovens oudste (jeugd)vriend - Brunswick, Franz, Therese en Charlotte, Beethovens goede vrienden - Brunswick, Josephine, Beethovens beminde in 1805/6 - Czerny, Carl, Beethovens belangrijkste leerling - Deym, Joseph, echtgenoot van Josephine Brunswick, kortstondig bevriend met Beethoven - Erdödy, Marie, Beethovens leerlinge en goede vriendin - Erdödy, Peter, kennis van Beethoven, Maries (ex)echtgenoot - Ertmann, Dorothea, Beethovens leerlinge en goede vriendin - Gleichenstein, Ignaz, Beethovens goede vriend - Guicciardi, Giulietta, Beethovens leerlinge en beminde in 1800/1 - Habsburg, Rudolph, Beethovens belangrijkste mecenas en leerling - Keglevics, Barbara, Beethovens leerlinge - Kinsky, Ferdinand, Beethovens mecenas - Holz, Karl, Beethovens secretaris en vriend van zijn laatste jaren - Levin, Rahel, kortstondig bevriend met Beethoven - Lichnowsky, Carl en Christiane, Beethovens mecenassen - Liechtenstein, Josepha, Beethovens leerlinge en mecenas - Lobkowitz, Joseph en Caroline, Beethovens mecenassen - Malfatti, Therese, Beethovens 'huwelijksproject' in 1810 - Neefe, Christian Gottlied, Beethovens leraar in Bonn - Pachler, Marie, kortstondig met Beethoven bevriend - Ries, Ferdinand, Beethovens leerling, vriend en auteur van memoires over Beethoven - Schindler, Anton, Beethovens vriend, secretaris en oerbiograaf - Sebald, Amalie, Beethovens flirt in 1811/12 - Sontag, Henriette, Beethovens sopraan bij de première van de negende symfonie - Unger, Caroline, Beethovens alt bij de première van de negende symfonie - Wawruch, Andreas, Beethovens laatste arts - Wegeler, Franz, Beethovens (jeugd)vriend en auteur van memoires over Beethoven - Weissenbach, Aloys, kortstondig Beethovens arts en vluchtige vriend - Westerholt, Marie, Beethovens beminde toen hij nog in Bonn woonde - Zmeskall, Nikolaus, jarenlang Beethovens goede vriend
Overige afbeeldingen, op alfabetische volgorde
Stadsgezichten, te vinden in de volgende hoofdstukken |
|
Zakenregister |
| Afstamming
III.2
zowel bij De
familie Beethoven als bij De familie Keverich Albrechtsberger, Johann Georg, Beethovens leraar in contrapunt V.2 Alexander, tsaar aller Russen,
huis Romanov, vraagt en krijgt een
muzikale opdracht en betaalt er dertien jaar later pas voor Amenda, Carl, Beethovens hartsvriend in de periode 1798/99
V.2 Artaria, Domenico, uitgever, en zijn voorbijgaande conflict met Beethoven rond 1802/3 V.2 Bach (familie) Barok in de muziek III.3.1 en III.3.2 Beethoven, Caspar
Anton Carl (broer) Beethoven, Johann (vader) Beethoven, Karl (neef) Beethoven, Nikolaus Johann (broer) Beethoven als dirigent en als leraar VI.3.1 Beethoven als pianist beoordeeld door zijn tijdgenoten V.3.1 Beethoven en zijn piano's IV.3.1, V.3.1, VI.3.1 en VII.3.1 Beethoven over democratie en politiek VI.2 Beethoven over literatuur en beeldende kunst V.2 Beethoven over muziek Beethoven over religie VI.2 Beethovens amoureuze relaties, zie Beethovens
composities, zie Beethovens critici, zie Beethovens familierelaties, zie Beethovens huishouden, zie Beethovens karakter V.2 Beethovens leven in Bonn (kinderjaren) Beethovens leven in Bonn (puberteit) Beethovens leven in Wenen (eerste
periode, 1792-1802) Beethovens leven in Wenen (tweede
periode, 1803-1814) Beethovens leven in Wenen (derde
periode, 1815-1827) Beethovens liefde voor de natuur VI.2 Beethovens materiële nalatenschap VIII.2 Beethovens muziek en
de visie van musicologen en tijdgenoten Beethovens Neuer
Weg (discussie), zie Beethovens oeuvre
(beknopt overzicht, gerelateerd aan de biografie) Beethovens oeuvre
(catalogus/lijsten) Beethovens oeuvre (uitgebreide besprekingen) Beethovens onzekerheid over zijn geboortedatum IV.2 Beethovens schetsen II.1 Beethovens uiterlijk en de gelijkenis van de diverse portretten V.2 en VI.2 Beethovens uitgevers V.2 en VII.2 Beethovens Vlaams/Germaanse afkomst III.2 bij De familie Beethoven en De familie Keverich Bespiegelingen over de musicus Beethoven,
zie Bespiegelingen over de mens Beethoven, zie Betekenis en etymologie van de naam Beethoven III.2 bij De naam Beethoven Bigot, Marie, pianiste, valt bij Beethoven in de smaak en speelt
a prima vista de Appassionata van blad
VI.2 Boccherini, Luigi III.3.2 Braun,
echtpaar, Beethovens jarenlange begunstigers Brentano (familie) Breuning (familie) Bridgetower, George Polgreen, de eerste violist van de Kreutzersonate V.3.2 Browne, echtpaar, Beethovens jarenlange
begunstigers Brunswick (familie) Burney Payne, Sarah, Engelse journaliste,
bezoekt Beethoven en krijgt muziek Cherubini, Luigi VII.3.1 Clary, Josephine, zangeres en
mandolinespeelster, ontmoet Beethoven en krijgt muziek Classicisme in de muziek III.3.2 Clementi, Muzio VII.3.1 Collegas en leerlingen over
Beethoven Collin, Heinrich Joseph, bijna vergeten toneelschrijver Componerende tijdgenoten van Beethoven VII.3.1 Composities
(overzichten en besprekingen, beknopt en uitgebreid), zie Composities
(gerangschikt als in een catalogus), zie Concurrentie en dalende populariteit
tijdens Beethovens laatste decennium Czerny, Carl, componist en Beethovens leerling Dagelijkse beslommeringen Debussy, Claude, over Beethovens muziek Deym, Joseph, Josephine Brunswicks eerste echtgenoot Diabelli, Antonio, muziekuitgever, inspirator van de gelijknamige variaties VII.3.2 Discussies over de 'betekenis' van Beethovens muziek, zie Doodsoorzaak (levercirrose) VIII.2 Doofheid Duport, broers, cellisten, voor wie Beethoven in 1796 muziek schreef V.3.2 Eerste Weense school, zie Empfindsamkeit als muzikale stijl III.3.1 Erdödy, Marie, Beethovens
pianoleerlinge en hartsvriendin, intermediair bij het
opstellen van het 1809-contract VI.2 Ertmann, Dorothea, Beethovens
pianoleerlinge, goed met hem bevriend
VI.2 Esterházy (familie) Familie Beethoven,
afstamming, zie Familierelaties,
zie Field, John II.3.1 Fischer, bakkersfamilie te Bonn
(Forte)piano, zie Fries, echtpaar, Beethovens jarenlange begunstigers Galante stijl III.3.1 Galitzin, Nikolaus, een rijke Rus, opdrachtgever van
de "late" strijkkwartetten Gerhardi, Christine, zangeres, Beethovens "vlam" in zijn vroege Weense jaren V.2 Giannatasio del Rio (familie) Gleichenstein, Ignaz, in de jaren 1807/9 Beethovens
trouwe vriend en hulp
VI.2 Glöggl, Franz Xaver, Domkapellmeister
te Linz, vluchtige kennis van Beethoven Gluck, Christoph Willibald III.3.2 Goethe en Beethoven ontmoeten elkaar in 1812 in Teplitz en
Karlsbad VI.2 Guicciardi, Giulietta, door Beethoven bemind?
V.2 Grétry, André VI.3.2 Grootouders (beknopte biografie) III.2 bij De familie Beethoven en De familie Keverich Habsburg, Rudolph, aartshertog en aartsbisschop, broer van de
keizer Habsburg, Maria Theresia,
keizerin Habsburg, Maximilian Friedrich, keurvorst van Bonn, Keulen en
Münster Hammerklavier, zie
Händel, Georg Friedrich Han(n)over, George, prins-regent, later koning
van Engeland Hatzfeld, gravin, begunstiger van de jonge
Beethoven Haydn, Joseph Heiligenstädter Testament V.2 "Heroïsche" Beethoven (discussie),
zie Hohernzollern, Friedrich Wilhelm II, koning van Pruisen Hohernzollern, Friedrich Wilhelm III, koning van Pruisen Hohernzollern, Louis Ferdinand, Pruisische
kroonprins Holz, Karl, Beethovens steun en toeverlaat in zijn laatste
jaren d’Honrath, Jeanette, Beethovens jeugdvriendin IV.2 Huishouden en Beethoven, zie Hummel VII.3.1 Indeling van Beethovens muziek in
stijlperioden, gerangschikt op discussiepunt Indeling van Beethovens muziek in
stijlperioden, gerangschikt op hoofdstuk Instrumentale muziek wordt populair III.3.1 Jeugd, zie Keglevics, graaf en gravin, sturen hun dochter
Barbara naar Beethoven voor pianoles
V.2 Keverich, Heinrich (grootvader) III.2 bij De familie Keverich Keverich, Maria Magdalena (moeder) Kinderjaren, zie Kinsky,
Ferdinand en Caroline, Beethovens begunstigers en ondertekenaars van
het 1809-contract VI.2 Klassieke stijl in de muziek, zie Koch, Babette (Barbara), Beethovens jeugdvriendin
IV.2 Kritiek op Beethoven "Late" Beethoven
(discussie), zie Leerlingen en collegas over
Beethoven| Liechtenstein, Josepha, enige tijd
Beethovens pianoleerlinge Lichnowsky/Thun (familie/schoonfamilie) Lobkowitz (familie) Lotgevallen van de familie Beethoven na zijn dood VIII.2 Lijsten met Beethovens
composities Malchus, Carl August, Beethovens jeugdvriend IV.2 Malfatti, Giovanni en Teresa Mälzel, Johann Nepomuk, en zijn metronoom, zie Maximilian Joseph, koning van Beieren Méhul, Etienne VI.3.2 Metronomiseringen, zie Metternich, Clemens Lothar Wenzel, niet bepaald Beethovens vriend
VII.2 Milder-Hauptmann, Anna, zingt de rol van Leonore VII.3.2 Mozart, Wolfgang Amadeus Nazaten van de Beethovens VIII.2 Neefe, Christian Gottlob, Beethovens belangrijkste leraar in Bonn
IV.2 Neuer
Weg (Beethovens uitlatingen hierover), zie Nickelsberg, een vroege begunstiger? Obermayer, Therese (schoonzuster) Oeuvre - Overzicht, gerelateerd aan de biografie, zie Ontstaan van de symfonie III.3.1 Oppersdorff, Franz,
een mecenas en zijn relatie met Beethoven
V.2 Opuslijsten Ouders (beknopte biografie) Overzicht van
Beethovens oeuvre, bespreking, zie Overzicht van
Beethovens oeuvre, gerelateerd aan de biografie, zie Pachler, Marie, pianiste van allure, bewonderd door Beethoven
VII.2 Pall
(Ball/Boll?), Maria Josepha (grootmoeder)
III.2
bij De familie
Beethoven Pianobouwers, Beethoven en de
ontwikkeling van het instrument Populariteit van de opera III.3.1 Populariteit van de actieve muziekbeoefening III.3.1 Potter, Cipriani, Engelse pianist/componist, bezoekt Beethoven VII.3.1 Professor Eulogius Schneider, wat al te koene revolutionair IV.2 Raadsel van de Unsterbliche
Geliebte, zie Radziwill, Anton Henryk, rijke edelman, maar toch niet
echt nuttig voor Beethoven Rameau, Jean-Philippe III.3.2 Razumowsky, Andrej Kyrillovich, een rijke en enthousiaste
begunstiger Reicha, Antonin, componist uit Bonn Reiss, Johanna
(schoonzuster) Rellstab, Ludwig, journalist, introduceerde de naam Mondscheinsonate V.3.2 Ries,
Ferdinand, componist, goed bevriend met Beethoven, auteur van
belangrijke memoires Rochlitz, Friedrich, muziekcriticus en uitgever VI.3.2 bij 1803 Rococo in de muziek III.3.2 Romantiek in de muziek Rossini, Gioacchino, ontmoet Beethoven (of niet?) VII.3.1 Salieri, Antonio, Beethovens leraar
V.2 Scarlatti, Allessandro en Domenico III.3.2 Schiller, Friedrich,
levenslang spiritueel voorbeeld voor Beethoven Schindler, Anton Felix, Beethovens onbezoldigde secretaris en onbetrouwbare oerbiograaf Schrijfwijze van de naam Beethoven III.2 bij De naam Beethoven Schubert, Franz Schuppanzigh, Ignaz,
violist, jarenlang een zeer goede vriend van Beethoven
V.2 Schwarzenberg, Joseph, adellijke begunstiger in
Beethovens eerste jaren in Wenen Sebald, Amalie, in 1811 Beethovens vakantieliefde
VI.2 Sonnenfels, Joseph, een invloedrijke politicus Spohr, Ludwig VII.3.1 Stackelberg, Christoph, Josephine Brunswicks tweede echtgenoot en misschien Beethovens rivaal in de liefde in 1811/12 VI.2 Streicher (familie) Sturm und Drang in de muziek III.3.1 Stutterheim, Joseph, hoge militair en in 1826 neef Karls hulp bij zijn
indiensttreding als officier Swieten, Gottfried Bernhard, Nederlandse baron, begunstiger in Beethovens eerste
jaren in Wenen Tempoperikelen Thayer, Alexander Wheelock, een onvolprezen biograaf Uitgevers, lijstje en Beethovens contacten met hen V.2 Uitspraak van de naam Beethoven III.2 bij De naam Beethoven Unger, Karoline, en Henriëtte Sontag
zingen bij de première van de negende
VII.3.2 Vering, Julie, misschien korte tijd door
Beethoven bemind, maar getrouwd met Stephan Breuning VI.2 Voogdijkwestie, zie Vrouwelijke kennissen, zie Waldstein, Ferdinand, en zijn
rol bij Beethovens vertrek naar Wenen
IV.2 Was Beethoven een neger? III.2 bij De naam Beethoven Was Beethoven eigenlijk de biologische vader van zijn befaamde neef? VII.2 Was Johann van Beethoven Ludwigs biologische vader? IV.2 Wat is de "klassieke stijl" (ook
"Eerste Weense school" of "Weense
Klassieken")? Wat is klassieke muziek eigenlijk? III.3.1 Wat 'betekent'
Beethovens muziek? Zie Weber, Carl Maria Wegeler, Franz, een
trouwe (jeugd)vriend, auteur van belangrijke memoires Weissenbach, Alois, arts, ontmoet Beethoven in 1814 en publiceert erover
VII.3.2 Wenen in Beethovens tijd V.2 Westerholt, Marie, misschien door de puber
Beethoven bemind Westorff, Maria Clara (grootmoeder) III.2 bij De familie Beethoven Wie was de Unsterbliche
Geliebte? Willmann, Magdalene, zangeres, in 1795/6 misschien door Beethoven ten huwelijk gevraagd V.2 Wolf-Metternich, gravin, Beethovens
allereerste mecenas Wolfmayer, Johann Nepomuk, rijke en gulle begunstiger in
later jaren Ziektegeschiedenis Zmeskall, Nikolaus, de
trouwste vriend van allemaal |